بایگانی

۱۴ فروردین ۱۳۹۶

دموکراسی مجازی

گفت‌وگو با محمدامین قانعی راد

گرچه واژه «گسست نسل‌ها»، نزدیک به دو دهه است که در فضای گفت‌وگویی ایران مطرح شده اما پدیده‌ای است کهن که اغلب نیز عرصه کشمکش زندگی بشر بوده است. شاید بتوان گفت در کشور ما شکاف میان نسل‌ها هنوز به معنای واقعی ایجاد نشده اما کشمکش بین نسلی ادامه…

۰۵ فروردین ۱۳۹۶

روشنفکری دینی و آغاز و انجام آن

محمدرضا نیکفر

این نوشته گزارشی است درباره نواندیشی و روشنفکری دینی، اینکه این جریان چگونه آغاز شد و اکنون چگونه به یک مرز رسیده است.[۱] در اصل می‌‌خواستم با بحثی درباره زیست فکری دوگانهٴ روشنفکری دینی − که اینک قسمت کوچکی از این نوشته را می‌‌سازد −، به انتقادهای سروش ادامه…

۲۷ اسفند ۱۳۹۵

پله‌های کنجکاوی: «گفت و گویی دربارۀ فروغ فرخزاد»

سروش دباغ / محمدرضا واعظ شهرستانی

در این گفت و گو در ابتدا دربارۀ برخی از مباحث مهم این دو مقاله بحث می‌شود. همچنین، در ادامه دربارۀ برخی از مهم‌ترین مؤلفه‌های اگزیستانسیالیستی شعر فروغ گفت و گو شده است و این مسئله مورد واکاوی قرار گرفته است که آیا اصولا تفاوتی میان توصیف صرف دغدغه‌های وجودی یک شاعر و یا نویسنده با هنگامی که به خوانشی اگزیستانسیالیستی از او می‌پردازیم وجود دارد و یا نه

۲۲ اسفند ۱۳۹۵

زمینه‌ها و دلالت‌های اجتماعی طرح و تطور ایده ولایت فقیه

علی اشرف فتحی

امام خمینی ولایت فقیه را بدیهی‌تر از آن می‌داند که بخواهد برای آن دلیلی بیاورد. بنابر این از «مؤید» به جای «دلیل» بهره می‌گیرد. در دانش فقه، هرگاه مسأله‌ای روشن و غیر قابل خدشه باشد، می‌توان از برخی متون ضعیف روایی نیز برای تقویت آن بهره برد که به چنین روایت ضعیفی «مؤید» گفته می‌شود

۱۵ اسفند ۱۳۹۵

قدرت یعنی حضور همگان

محمدجواد غلامرضا کاشی

اغلب فیلسوفان دیگر مغرب زمین مثل پوپر، سارتر و… کسانی هستند که در سنت‌های فکری مشخصی جای دارند. اما آرنت، جزو فیلسوفانی است که حقیقتا معلوم نیست به چه سنتی تعلق دارد و از این نظر ویژه و منحصر به فرد است. البته آرنت، فیلسوف سخت و پیچیده‌نویسی ادامه…

۱۱ اسفند ۱۳۹۵

پوپر خیلی دشمن دارد

گفت‌وگو با سیامک عاقلی

کارل پوپر (١٩٩۴- ١٩٠٢م.) فیلسوف اتریشی-بریتانیایی را عموما به عنوان یکی از بزرگ‌ترین فیلسوفان علم سده بیستم می‌شناسند. پوپر در فلسفه علم به خاطر مخالفتش با دیدگاه‌های استقراگرا در روش علمی و پیشنهاد ابطال‌گرایی شناخته شده است. آنچه اما پوپر را برای ایرانیان مهم کرده، نظریات سیاسی و ادامه…

۰۷ اسفند ۱۳۹۵

حقوق بشر اسلامی نمی‌شود، اما مسلمانان باید آن را بپذیرند

گفت‌وگو با محمد مجتهدشبستری

اینکه ما بیاییم یک برنامه‌ی بیست ساله بنویسیم، که سراپایاش استفاده از تجارب بشری است، بعد این را به شورای نگهبان بدهیم که آنرا رفوگری و وصله‌دوزی کند، آیا با این کار، این برنامه از هویّت فلسفی، علمی و تجربه‌ای بیرون می‌آورد و خروجی آن، مستنبط از کتاب و سنّت می‌شود

۰۵ اسفند ۱۳۹۵

جامعه کم آب و پراکنده

محمدعلی همایون کاتوزیان

تازه ٢٠سالم شده بود که رفراندوم انقلاب سفید در ایران برگزار شد و عموم مخالفان رژیم سابق را در بهت و حیرت فرو برد. تا آن زمان اجماع موردنظر بر این بود که ایران اساسا جامعه فئودالی است. پس چگونه ممکن بود کسی که رییس و نماد آن ادامه…

۳۰ بهمن ۱۳۹۵

خسته از دین

علی زمانیان

در گفتار برخی از افراد و به ویژه در میان نسل جوان، با پدیده ای مواجه می شویم که می توان نام آن را “خستگی از دین” نام نهاد. خستگی از دین، واکنشی است طردگرایانه نسبت به هر چه رنگ و بوی دین دارد. از آن چه در ادامه…

۲۶ بهمن ۱۳۹۵

فروغ فرخزاد به‌ روایت ابراهیم گلستان

چهل مایل جنوب لندن، ابراهیم گلستان نود و چهار ساله در عمارتی زندگی می‌کند که از بیرون بیشتر شبیه قصری است متعلق به قصه‌ی پریان، بنایی که انگار در فیلم هری‌پاتر دیده باشید. ساختمان را ادوارد میدلتون باری – معمار انگلیسی – در سال ۱۸۷۱ در این دهکده ادامه…

۲۶ بهمن ۱۳۹۵

فاشیسم واکنشی به چپ

گفت‌وگو با مهدي تديني

روشنفکران از صدای گام‌های خزنده و آرام روح سرگردان دیگری سخن می‌گویند که این‌بار نه فقط اروپا که سراسر جهان را تهدید می‌کند: فاشیسم. شاهد مثال نیز ظهور راست‌افراطی در اروپا، مساله برگزیت، رشد افراط‌گرایی و قدرت گرفتن ترامپ در امریکاست

۱۶ بهمن ۱۳۹۵

در فضیلت دروغ

عقیل دغاقله

چرا دروغ در یک جامعه رواج می یابد؟ و چگونه می شود که افراد نه تنها دیگر به دروغ حساسیتی نشان نمی دهند٬ بلکه بخشی از زندگی روزمره آنها می شود. بالطبع همانند هر پدیده اجتماعی دیگر٬ «دروغ» نیز از عوامل مختلفی تغذیه می شود و در این ادامه…

۰۹ بهمن ۱۳۹۵

و

نوشته‌هایم نه خوب می‌کند، نه می‌کشد!

گفت‌وگو با هوشنگ مرادی کرمانی

نوشتن داستان مثل این است که بخواهید سوار اسب شوید. با خواندن صدها کتاب، اسب سواری یاد نمی‌گیرید مگر اینکه واقعا سوار اسب شوید. اسب هم چموش است و به سختی تن به سواری شما می‌دهد ولی وقتی کمی با آن کار کنید و آشنا شوید، این اسب چموش زیر پای‌تان هموار می‌شود

۰۴ بهمن ۱۳۹۵

نسبت ما با دیدگاه‌های هابرماس

گفت‌و‌گو با مسعود پدرام

بگذارید از اینجا آغاز کنم که من چرا سراغ هابرماس رفتم. چرا من که در مسیری به دنبال افرادی مثل سحابی و پیمان می‌رفتم و بعدها این مسیر با نام ملی-مذهبی تشخص یافت، به‌یک‌باره سراغ هابرماس رفتم. این در حالی است که در ایران کمتر از هابرماس متنی خوانده شده و بیشتر در مورد آن صحبت شده، حتی در میان درس‌خواندگان دانشگاهی که از هابرماس می‌گویند

۲۵ دی ۱۳۹۵

آیا خطاب‌های تند قرآن و سنتْ مجوزی برای توهین کردن به دیگران است؟

محمدمهدی مجاهدی

چندی پیش از جناب ابراهیمی دینانی نقل شده بود: «جامعه احمق است. نسل امروز هم به دو دلیل احمق است: تراکم اطلاعات، رفاه بیش از حد. جوانها سوسول شده اند.» سخن درشتی است. اما این‌جا فعلاً به محتوای این نقل قول و دقت نقل و صحت انتساب آن ادامه…

۱۵ دی ۱۳۹۵

دین دل‌نگرانی نهایی آدمی‌ست

گفت‌وگو با مقصود فراستخواه

آیا شما هم فکر می کنید اخلاق خوب است اما به درد نمی خورد و کارایی ندارد؟ آیا فکر می کنید راستی و انصاف ستودنی است اما میدان بازی، گِل آلود است؟ آیا از روابط اجتماعی به این نتیجه رسیده اید که ارزش های تابناک را باید گذاشت ادامه…

۰۶ دی ۱۳۹۵

شاهد زنده روشنفکری ایرانی هستم

گفت‌وگو با داریوش شایگان

داریوش شایگان خود را فیلسوف نمی‌داند و تاکید می‌کند که متفکری آزاد است، با وجود این در زبان‌های انگلیسی، فرانسوی، ایتالیایی و اسپانیولی به عنوان فیلسوف و رمان نویس برجسته معاصر ایرانی شناخته می‌شود، متفکری که در ٨١ سالگی همچنان سخت کار می‌کند و کتاب می‌نویسد، اگرچه به ادامه…

۰۳ دی ۱۳۹۵

دانشگاهیان ما دیگر «دانش‌جویی» نمی‌کنند!

کریم مجتهدی

تا فلسفه و میل به تفکر در دانشگاه‌های ما اهمیت نیابد، رشته‌های دیگر نه عمق می‌یابند و نه اصیل می‌شوند. «فلسفه» شناسنامه خود را از تاریخ دارد. بر این اساس، تاریخ فلسفه، اضمحلال فلسفه نیست بلکه بر بقای فلسفه دلالت می‌کند. به تعبیری، تاریخ فلسفه، حیات فلسفه است. ادامه…

۲۷ آذر ۱۳۹۵

امکان دیگرگزینی

مصطفی ملکیان

انسان همیشه حبِّ ذات دارد و اگر حبِّ ذات دارد و خوددوست است، نتیجه‌یِ حبِّ ذات اش به گفته‌یِ قدما صیانتِ ذات است؛ ‌یعنی میخواهد خود را حفظ و حراست کند، و از صیانتِ ذات هم دو فرزند زائیده میشود: جلبِ منافع به سویِ خود و دفع و رفعِ مضارّ از خود. خب انسانی که خود‌دوست است چه جوری ‌میتواند دیگرگزین باشد؟

۲۳ آذر ۱۳۹۵

تحلیل جامعه‌شناختی پد‌ید‌ه ترامپ

محمدامین قانعی‌راد

  بحث من این است که ظهور ترامپ را چطور با عینک جامعه‌شناسی می‌توان تبیین کرد‌. فارغ از رویکرد‌های جامعه‌شناختی د‌ید‌م که برخی می‌گویند‌ ظهور ترامپ ناشی از عقلانیت نئولیبرالیسم د‌ر برابر احساس خطر فعلی است و بنابراین آن را بازی هد‌ایت شد‌ه از سوی خود‌ سرمایه‌د‌اری می‌خوانند‌. ادامه…

۲۰ آذر ۱۳۹۵

از منبر تا تریبون

سید هادی طباطبایی

به نظر می‌رسد که سخنرانان غیرروحانی رفته‌رفته در کنار روحانیت جای خود را در ابراز نظرهای مذهبی و سخنرانی‌های دینی مستحکم کرده‌اند. امروز نماز جمعه‌ای برگزار نمی‌شود مگر اینکه نصایح پیش از خطبه‌ها را فردی غیرروحانی انجام می‌دهد. کمتر محفل عزایی به پا می‌گردد که از سخنران غیرروحانی بهره نبرد….

۱۳ آذر ۱۳۹۵

جمهوری اسلامی، پروژه‌ای برای پیوند ملت با امت

بابک مینا

جمهوری اسلامی، به مثابه یک رژیم سیاسی یا یک پولیتیای اسلامی پروژه‌ای نسبتاً جدید است که با پولیتیای سنتی اسلامی متفاوت است. دلیل اینکه ما در پیوند ملی‌گرایی با شیعی‌گرایی سردرگم می‌شویم، یکی این است که نوبودگی پروژه «جمهوری اسلامی» را درک نمی‌کنیم و تصور می‌کنیم این رژیم سیاسی تنها احیاء ساده پولیتیای سنتی اسلامی است.

۱۰ آذر ۱۳۹۵

نواندیشی دینی، روایت و تاریخمندی

سروش دباغ

چندی پیش مقالۀ «روشنفکری دینی و مسئله شر»، به قلم محمدرضا نیکفر در سایت زمانه منتشر شد. پس از آن، مقالۀ «نواندیشی دینی، متن مقدس و خشونت» را نقد مقالۀ ایشان منتشر کردم. در ادامه، نیکفر مقالۀ «خودِ دین» را در پاسخ به مقالۀ من منتشر کرد. در ادامه…

۳۰ آبان ۱۳۹۵

ایدئولوژی داعش؛ از سید قطب تا ابوبکر البغدادی

رابرت مان

در طول دو سال گذشته داعش در حال اشغال خاک عراق و سوریه بوده است. اما تا زمانی که موصل به دست داعش سقوط نکرده بود، امریکا هنوز توجّه چندانی به پیشروی‌ها و افزایش قدرت این گروه تروریستی نشان نمی‌داد. اما با سقوط موصل، جهان از اقدامات وحشیانه ادامه…

۲۶ آبان ۱۳۹۵

آدرس غلط اباذری

حمیدرضا جلایی‌پور

به نظر من بحث دوست عزیز و فاضلم، جناب دکتر یوسف اباذری در سخنرانی اخیر درباره نئولیبرالیسم در آمریکا و ایران اغراق‌آمیز و غیرمستند و تصویری کاریکاتوری از این دو جامعه است. اگر جناب اباذری قبلا صراحتا متذکر نشده بودند که حامی جامعه‌شناسی تجربی‌اند، سخنان ایشان را نقد ادامه…

۲۴ آبان ۱۳۹۵

داعش فرآورده همان جهانی است که ترامپ رئیس جمهور آمریکایش

یوسف اباذری

نتایج انتخابات آمریکا اعلام می شود و نخبگان وحشت زده می پرسند چه کسی به ترامپ رای داد؟ انگار کسی باورش نمی شود همسایه اش، همکارش همکلاسی اش به ترامپ رای داده باشد. اما آیا این حیرت و استیصال برای ما آشنا نیست؟ آیا همین رسانه ها نبودند که با انزجار می پرسیدند چه کسی می تواند به داعش بپیوندد؟

۱۹ آبان ۱۳۹۵

آیا می‌توان وجود خدا را اثبات کرد؟

گفت‌و‌گو با جان هيك

اشاره: جان هیک اندیشمندِ معروفِ دورۀ ما بود که رویکردی پلورالیستی درباب ادیان اتخاذ می­کرد و آثار متعددی در باب موضوعات گوناگون دینی تالیف نمود. یکی از کتب ایشان تحت عنوان “«اندر میان شک و ایمان»: گفت و شنودهایی درباب علم و دین” می­باشد که به صورت دیالوگ ادامه…

۱۱ آبان ۱۳۹۵

نواندیشی دینی در منظر رسالت روشنفکری

محمود صدری

گفتمان بازسازی و بهسازی دینی حدود یک سال پیش گرد آتشی افروخته در کنار رودخانه‌ای در سرزمین سرخ‌پوستان اوکلاهما در حلقه‌ای از دوستان و در حضور استاد عبدالکریم سروش سخن از کاستی‌های نهضت اصلاحات می‌رفت. نوبت به من که رسید گفتم فکر و فرهنگ دینی ما هم محاط ادامه…

۰۱ آبان ۱۳۹۵

نبوت محمدی و هویت مسلمانی

محمد مجتهد شبستری

من می‌گویم فقه سیاسی اقتصادی، فقه اجتماعی، فقه جزایی، فقه مربوط به احکام خانواده و امثال اینها در روند تاریخ که روی هم انباشته شده دیگر برای ما حجیت ندارد، البته من یک استدلال کلامی هم برای خودم دارم و آن این است اصلاً دوران اجتهاد فقهی در این ابواب سپری شده است. اجتهاد فقهی و آن احکام، در دوره‌هایی هویت مسلمانی را حفظ می‌کردند و مبناهای تئوریک کلامی داشتند.

۲۳ مهر ۱۳۹۵

خودِ دین

محمدرضا نیکفر

این نوشته پاسخ مختصری است به سروش دباغ که از گفتار«روشنفکری دینی و مسئله شر» در مقاله‌ای با عنوان «نواندیشی دینی، متن مقدس و خشونت» انتقاد کرده است. سروش دباغ می‌گوید: «نیکفر در تقریر مدعیات خویش، مرتکب سه خطای مهم شده است؛ هم در تحلیلِ فلسفی پدیده‌های اجتماعی‌ای ادامه…