بایگانی

۲۸ بهمن ۱۳۹۵

واکاوی رخداد جنگ های ردّه در زمان ابوبکر

حسن یوسفی اشکوری

جستارهایی در تاریخ هفتاد سال نخست اسلام-قسمت نوزدهم  درآمد این جستار به دو موضوع کاملا متفاوت اختصاص دارد. فصل نخست پاسخی است به یک منتقد و فصل دوم اختصاص دارد به تأملی در رخداد مهم جنگ های رده در آغاز خلافت ابوبکر که به روال معمول خواهد آمد ادامه…

۲۷ بهمن ۱۳۹۵

نقش‌های موازی

محمدرضا واعظ‌شهرستانی

«فروشنده» دربرگیرنده‌ی مفاهیم اخلاقی فلسفی بسیاری است؛ از انتقام گرفته تا بخشش، از خیانت تا اعتماد، از قضاوت تا تجاوز به حریم خصوصی دیگران و در انتها از رابطه‌ای صمیمانه تا حضوری سرد و تنها!

۲۴ بهمن ۱۳۹۵

شریعتی و داعش؛ شریعتی و آزادی

محسن زال

حاتم قادری معتقد است نسبتی بین تفکر شریعتی و داعش وجود دارد و از طرفی از تفکر شریعتی آزادی در نمی‌آید…

۲۱ بهمن ۱۳۹۵

انقلاب ۵۷ و حقوق بشر

هادی حکیم شفایی

حقوق بشر چه جایگاهی در انقلاب ۵۷ داشته است؟ چرا نظام برآمده از انقلاب ۵۷ ، خیلی زود به عنوان یکی از نظام های ناقض حقوق بشر شناخته شد؟ انقلاب اسلامی ۵۷ از جمله انقلاب هایی است که در مورد آن گفته اند :” انقلاب فرزندان خود را ادامه…

۱۶ بهمن ۱۳۹۵

نگاهی به یک اعتراض رمانتیک

جواد موسوی خوزستانی

با آغاز سده بیست میلادی و تحولات ژرف در اغلب کشورهای جهان، بافت پیچیده‌ی فرهنگِ دینی-سیاسی کشورهای خاورمیانه و شمال آفریقا نیز تغییرات شگرفی را از سر گذراند. از نمودهای این تغییرات، شکل‌گیری حرکت‌ها و پویش‌های فرهنگی-اجتماعی از جمله نضج رمانتیسم و خیز بلند رمانتیک‌ها برای تغییر بود. ادامه…

۱۲ بهمن ۱۳۹۵

تجربه نبوی و نگاه علمی

عبدالعلی بازرگان

همان‌طور که می‌دانید، برخی از دین شناسان و متکلمان غربی و نیز بعضی اسلام‌شناسان ایرانی و عرب، کتاب‌های دینی و به‌طور مشخص قرآن را محصول تجربه نبوی می‌دانند، دیدگاه شما در روایت پیامبر از تجربیات خود چگونه است؟ اگر منظور از تجربه نبوی، سیر و سلوک از طریق ادامه…

۰۸ بهمن ۱۳۹۵

بی‌قراری، بی‌تفاوتی و طمانینه

سروش دباغ

«بی‌تفاوتی» به روایت بودا، مولوی و ویتگنشتاین، هم‌عنان با بی‌عملی و دست‌شستن از زندگی روزمره و به گوشه‌ای خزیدن نیست، نگرشی که قائلانی در میان صوفیان مسلمانِ سده های پیشین داشت؛ صوفیانی که می‌گفتند « الامر اسهل من ذلک» و عملا زندگی را رها کرده بودند. بلکه، دعوت به کشیدن سرمه‌ای بر چشم و نگاه‌کردن به دنیا از منظری دیگرگون است؛ نگرشی که متضمن پرداختنِ به اموردنیوی به قدر مکفی و ضروری و نه بیشتر است، نگاهی که کمینه کردن نیازها و وابستگی‌ها را بر می‌کشد و تنظیم مجدد رابطه‌ی با تعلقات را توصیه می‌کند، نه فرو نهادنِ آن‌هارا به طور کامل بسان برخی از گذشتگان.

۰۶ بهمن ۱۳۹۵

تشیع؛ یک حزب سیاسی یا قرائتی متفاوت از دین

علی موحدیان عطار

هرچند ممکن است دیدگاه‌های کلامی تشیع در ماجرای اعتراض به سقیفه توسط علی(ع) مورد تاکید یا استناد قرار نگرفته باشد، اما به‌رغم نتیجه‌گیری آقای یوسفی اشکوری، نمی‌توان آن اعتراض را تنها سرآغاز ساده پیدایش تشیع دانست؛ چرا که اولا وجود دیدگاه‌های مبنی بر مفهوم خاص امامت و خلافت و انحصار آن در معصوم و لزوم پیش‌گزینی و تعیین صاحب این منصب توسط خدا و شخص پیامبر در امام علی(ع) و شیعیان خاص ایشان محرز است.ثانیا، عدم طرح این دیدگاه‌ها در اعتراض به سقیفه می‌توانسته به این دلیل بوده باشد که چنین دیدگاه‌هایی عامه‌فهم و عامه‌پسند نبوده و به همین سبب می‌توانسته منشا سوء‌برداشت و سوء‌استفاده قرار گیرد

۰۶ بهمن ۱۳۹۵

دین، دین‌شناسی و دین‌سرایی

علیرضا علوی‌تبار

نوشته‌ها و گفتارهایی‌ که این روزها در مورد دین‌شناسی، نواندیشی دینی، دین‌سازی و… انتشار می‌یابند آکنده از اصطلاح‌ها و تعبیرهای گوناگون هستند. به گونه‌ای که هرگونه فعالیت بازاندیشانه در مورد آن ها بدون توافق بر سر معنای دقیق این اصطلاح‌ها و تعبیرها ممکن نیست. از این‌رو همان‌طورکه به ادامه…

۰۳ بهمن ۱۳۹۵

تشیع آغازین در پویه تاریخ

حسن یوسفی اشکوری

شیعه به مثابه یک حزب سیاسی بود که با یک اعتراض ساده و روشن آغاز شد و در گردونه تحولات بعدی در طول سه قرن به یک گروه اعتقادی-سیاسی کاملا متمایز و در پاره‌ای موارد متعارض در متن اکثریت مسلمان سامان یافت. به نظر می‌رسد عنوان شیعه از قرن دوم به بعد به جریانی اطلاق شده که یک قرن بعد به شیعه اثنی عشری (امامی) نام‌بردار شده است. در آغاز عنوان «شیعه علی» رایج بود و مصطلح ولی بعدها عنوان شیعه بر عموم شیعیان اطلاق شده است. البته تشیع از همان آغاز به گروه‌های مختلف و حتی متضاد تقسیم شده که می گ‌توان به سه شیعی کیسانیه در قرن دوم و زیدیه و اسماعیلیه در قرن دوم اشاره کرد.

۲۹ دی ۱۳۹۵

رفیقانم سفر کردند هر یاری به اقصایی…

عبدالکریم سروش

شریعتمداری اجازه گرفت که سؤالی را با آیت‌‌الله در میان بگذارد. آن‌گاه با احترام و اختصار تمام گفت: شما که مصدّق را نامسلمان خوانده‌اید، آیا اطلاعاتی به محضر شریف مستطاب حضرت‌عالی رسیده است؟ آقای خمینی تأمّلی کرد و سر برداشت و گفت: بلی، اطلاعات بسیار! ا

۲۹ دی ۱۳۹۵

پیش‌گفتاری درباره‌ی «نسبت تکنولوژی با فرهنگ و دین»

محمدرضا واعظ شهرستانی

با توجه به ویژگی و ماهیت ذاتی دین و تکنولوژی و هم پوشانی این دو عنصر در تاثیرگذاری و جهت دهی به افکار، اندیشه ها و رفتار و شئون انسانی، لزوم بررسی بیشتر نسبت میان دین و تکنولوژی و میزان اثرگذاری هریک در شکل گیری فرهنگ و ارزش های حاکم بر یک جامعۀ دینی به وفور احساس می شود.

۲۶ دی ۱۳۹۵

بدرود فیلسوف «سفید پوش»!

حسین دباغ

سال ۲۰۱۷ شروع خوشایندی برای جامعه فیلسوفان نداشت. طبل رحیل ناگهان برای فیلسوفی خوش‌آوازه به‌صدا درآمد و جامعه فلسفی را در بهت فرو برد. دِرِک پارفیت فیلسوف، شاعر و عکاس نام‌بردار آکسفوردی در دوم ژانویه ۲۰۱۷ در سن ۷۴ سالگی از ادامه «وجود» باز ایستاد و «هویت» خود ادامه…

۲۱ دی ۱۳۹۵

«شیخ شهید» یا «ملّای مرتجع»

حسن محدّثی گیلوایی/ حمید نادری نورعینی

مقایسه‌ی آرای سیدجواد طباطبایی و علی شریعتی درباره‌ی شیخ فضل‌الله نوری

۱۸ دی ۱۳۹۵

تأملی در رخداد غدیر

حسن یوسفی اشکوری

در این‌جا یک نکته را روشن کنم و آن این‌که محل اختلاف فضایل و مناقب و حتی شایستگی بیشتر علی برای خلافت نیست، بلکه محل نزاع دقیقا این است که آیا پیامبر، علی را به عنوان جانشین خود تعیین و در واقع نصب کرده و این تعیین نیز به فرمان خداوند و از موضع حکم شرعی بوده یا نه…

۱۲ دی ۱۳۹۵

به کجای این شب تیره بیاویزم قبای ژنده خود را

عبدالکریم سروش

‎استاد محترم جناب آقای محمد مجتهد شبستری را اخیرا از ایراد چند سخنرانی منع کرده اند، بدین بهانه که وی با طرح مسائل «شبهه‌ناک» ایمان جوانان را بر می‌آشوبد و لذا بهتر است که سخنان‌اش در محضر یک رقیب و به صورت مناظره مطرح شود. به دنبال این ادامه…

۰۹ دی ۱۳۹۵

فقدان مولفه تاریخ رستگاری در الهیات (کلام) اسلامی

عبدالجواد فلاطوری/ مترجم: محمدباقر تلغری زاده

وظیفه این سخنرانی در چهارچوب این نشست، دادن آن تصوراتی به دست ماست که در تمایز آشکار با باورمورد پذیرش عموم مسیحیان درباره رستگاری و تاریخ رستگاری و ارتباط‌اش با قوای خیر و شر قرار دارند. در این میان ما به آن نقاطی بسنده می‌کنیم که این تمایز و تضاد را به بهترین وجه روشن می‌کنند.

۰۷ دی ۱۳۹۵

ذات دین؟

سروش دباغ

اشاره. طی سالیانِ اخیر، در برخی از مقالاتم در حوزۀ نواندیشی دینی، با وام کردنِ مفهوم « شباهت خانوادگی»[۱] از فلسفۀ ویتگنشتاین و برکشیدنِ آموزه های نومینالیستی، به نقد تلقیِ ذات گرایانه از دین همت گمارده ام.[۲]  در این میان، خصوصا در ماه های اخیر، با پرسش های ادامه…

۰۳ دی ۱۳۹۵

آموزه‌های رواقی؛ در برابر «توهین»

مرتضی کاظمیان

برخی توهین‌کنندگان چنان کندذهن هستند که امتناع ما را از پاسخ‌گویی به اهانت خود، درنمی‌یابند و متوجه نمی‌شوند که ما کسر شأن خود می‌دانیم به ایشان پاسخ گوییم. این‌چنین، آنان جسورتر می‌شوند و به توهین بیشتر می‌پردازند. این امر وقتی مشکل‌ساز می‌شود که فرد توهین‌کننده شاگرد یا کودک باشد.

۲۸ آذر ۱۳۹۵

خلافت از دیدگاه امام علی؛ انتخابی یا انتصابی؟

حسن یوسفی اشکوری

کسی را به جانشینی سیاسی خود برنگزید و حتی وقتی مردم از او می پرسند پس از او چه کنند مثلا با فرزندش حسن بیعت کنند، به صراحت می گوید: نه می گویم آری و نه می گویم نه، شما بهتر می دانید. کسی پرسید: ای امیر مؤمنان کسی را تعیین نمی کنید؟ فرمود: نه، همان طور که پیغمبر خدا آنها را به خودشان واگذاشت، من نیز به خودشان وا می گذارم.

۲۵ آذر ۱۳۹۵

علم‌زدگی و فهم غیرروشمند از قرآن

احسان ابراهیمی

اخیراً سایت زیتون جوابیه ایی از دکتر راوری منتشر کرده است که به بخشی از مصاحبه دکتر سروش دباغ با هومان دوراندیش پرداخته. در این جوابیه، راوری روایت دباغ را از نظرش درباره رویکرد علمی فهم آیات قرآن نقد و نظر مختار خود را تبیین کرده است. در ادامه…

۱۳ آذر ۱۳۹۵

قرآن؛ خوانش عرفی یا زبان علمی

م.نورالهی راوري

سروش دباغ در مصاحبه ای که اخیرا از ایشان تحت عنوان،«عبدالکریم سروش در پی عبور از دین نیست» و در وب سایت زیتون انتشار یافته است ،در میانه مصاحبه به جهت ایضاح، نقل قولی از یک پزشک (این جانب)،آورده اند که دیدگاهش را در خصوص مقاله «الهیات روشنفکری دینی»،اختصاصا ناظر به آیاتی چند از سوره مبارکه طارق،که در آن نوشتار مورد استناد قرارگرفته، مطرح نموده است

۰۷ آذر ۱۳۹۵

«انحصار فرمانروایی در قریش»؛ نقد و بررسی یک حدیث

حسن یوسفی اشکوری

جستارهایی در تاریخ هفتاد سال نخست اسلام-قسمت پانزدهم درآمد یکی از موضوعات پر چالش و مهم و در عین حال مبهم در تاریخ نیم قرن نخست، دعوی «الائمه من قریش» است که در هنگامه نزاع سیاسی دو جناح مسلمان مکی (مهاجرین) و مدنی (انصار) از سوی ابی‌بکر در ادامه…

۰۱ آذر ۱۳۹۵

کارل اشمیت، اصول‌گرایان و مفهوم امر سیاسی

میثم بادامچی

در مقاله «جان رالز، اصلاح‌طلبان و مفهوم امر سیاسی» نگاه لیبرال به امر سیاسی را در قالب بررسی نگاه جان رالز به خرد عمومی توضیح دادیم.[۱] در فضای سیاسی ایران نگاه رالزی به سیاست می‌تواند مورد قبول و توجه دموکراسی‌خواهان و اصلاح‌طلبان واقع شود، ولی می‌توان حدس زد ادامه…

۲۷ آبان ۱۳۹۵

تحلیل جامعه‌شناختی و تاریخی روی‌داد عاشورا

حسن محدّثی گیلوایی

انتقال مسالمت‌آمیز قدرت سیاسی مشکل اصلی سیاسی در تمدّن اسلامی بوده و این مشکل هرگز حل نشد و به نظر می‌آید آثار آن تا به امروز هم ادامه دارد.

۲۴ آبان ۱۳۹۵

فروغ، زوال و امید؛ زیست‌ جهانی فلسفی یا یک بیماری‌ دو قطبی؟

محمدرضا واعظ شهرستانی

اخیرا در فضای نشر و فضای مجازی مطالبی با مضمون نسبت دادن بیماری دو قطبی به فروغ فرخزاد منتشر شده است.[۱] می‌خواهم در این نوشته ابتدا به نقد یکی از مقالات تقریر شده در این زمینه بپردازم و سپس با ذکر دلایلی نشان ‌دهم که حداقل با توسل ادامه…

۲۲ آبان ۱۳۹۵

روند شکل‌گیری نظریه «رویاهای رسولانه»

محمد برقعی

در رویارویی با جهان مدرن، اسلام همانند سایر ادیان با مشکلاتی روبه‌رو شده است. بسیاری از باورهایی که در جهان قدیم و افسون‌زدایی‌نشده مورد قبول بود، مثل رستاخیز، جهنم و بهشت و عالم ملکوت  زیر سوال رفته است. هم چنین مطالبی در مورد خلقت، علم، تاریخ و یا ادامه…

۱۶ آبان ۱۳۹۵

تأملی در باب حمله به کاروان‌های قریش

حسن یوسفی اشکوری

در قلمرو موضوع جهاد تتمه‌ای باقی مانده که ناگزیر لازم است بدان به طور مستقل پرداخته شود و آن موضوع چند حمله به چند کاروان تجاری و یا گروه نظامی قریش از سوی پیامبر اسلام و مسلمانان در مدینه است

۱۰ آبان ۱۳۹۵

عبدالکریم سروش در پی عبور از دین نیست

گف‌وگوی انتقادی با سروش دباغ

زیتون-هومان دوراندیش: جریان روشنفکری دینیِ لیبرال، با محوریت آرای دکتر عبدالکریم سروش، اکنون تقریباً سی ساله شده است. سروش اگرچه مرید مولاناست، ولی فردوسی‌وار در این سال‌سی، پی افکنده از عقل کاخی بلند! او با قرائتی عقلانی و انسان‌نواز از دین، ذهنیت بخش قابل توجهی از دینداران جامعۀ ادامه…

۰۸ آبان ۱۳۹۵

جان رالز، اصلاح‌طلبان و مفهوم امر سیاسی

میثم بادامچی

مطابق فرمولی که رالز ارایه می‌دهد، سیاست‌ورزی معقول با پایبندی به موازین خرد عمومی ممکن است و امر سیاسی از عدالت جدا نیست. یکی از لوازم سیاست‌ورزی به شیوه رالزی آن است که تکثر معقول میان آموزه‌های جامع متنوع و حتی متعارض دینی، اخلاقی و فلسفی در چارچوب عدالت پاس داشته شوند و آزادی‌های اساسی شهروندان ـ به طور مشخص حق آزادی بیان، حق آزادی دین و مذهب، آزادی تجمعات و آزادی احزاب ـ محافظت شوند.