بایگانی

۲۶ دی ۱۳۹۵

بدرود فیلسوف «سفید پوش»!

حسین دباغ

سال ۲۰۱۷ شروع خوشایندی برای جامعه فیلسوفان نداشت. طبل رحیل ناگهان برای فیلسوفی خوش‌آوازه به‌صدا درآمد و جامعه فلسفی را در بهت فرو برد. دِرِک پارفیت فیلسوف، شاعر و عکاس نام‌بردار آکسفوردی در دوم ژانویه ۲۰۱۷ در سن ۷۴ سالگی از ادامه «وجود» باز ایستاد و «هویت» خود ادامه…

۲۱ دی ۱۳۹۵

«شیخ شهید» یا «ملّای مرتجع»

حسن محدّثی گیلوایی/ حمید نادری نورعینی

مقایسه‌ی آرای سیدجواد طباطبایی و علی شریعتی درباره‌ی شیخ فضل‌الله نوری

۱۸ دی ۱۳۹۵

تأملی در رخداد غدیر

حسن یوسفی اشکوری

در این‌جا یک نکته را روشن کنم و آن این‌که محل اختلاف فضایل و مناقب و حتی شایستگی بیشتر علی برای خلافت نیست، بلکه محل نزاع دقیقا این است که آیا پیامبر، علی را به عنوان جانشین خود تعیین و در واقع نصب کرده و این تعیین نیز به فرمان خداوند و از موضع حکم شرعی بوده یا نه…

۱۲ دی ۱۳۹۵

به کجای این شب تیره بیاویزم قبای ژنده خود را

عبدالکریم سروش

‎استاد محترم جناب آقای محمد مجتهد شبستری را اخیرا از ایراد چند سخنرانی منع کرده اند، بدین بهانه که وی با طرح مسائل «شبهه‌ناک» ایمان جوانان را بر می‌آشوبد و لذا بهتر است که سخنان‌اش در محضر یک رقیب و به صورت مناظره مطرح شود. به دنبال این ادامه…

۰۹ دی ۱۳۹۵

فقدان مولفه تاریخ رستگاری در الهیات (کلام) اسلامی

عبدالجواد فلاطوری/ مترجم: محمدباقر تلغری زاده

وظیفه این سخنرانی در چهارچوب این نشست، دادن آن تصوراتی به دست ماست که در تمایز آشکار با باورمورد پذیرش عموم مسیحیان درباره رستگاری و تاریخ رستگاری و ارتباط‌اش با قوای خیر و شر قرار دارند. در این میان ما به آن نقاطی بسنده می‌کنیم که این تمایز و تضاد را به بهترین وجه روشن می‌کنند.

۰۷ دی ۱۳۹۵

ذات دین؟

سروش دباغ

اشاره. طی سالیانِ اخیر، در برخی از مقالاتم در حوزۀ نواندیشی دینی، با وام کردنِ مفهوم « شباهت خانوادگی»[۱] از فلسفۀ ویتگنشتاین و برکشیدنِ آموزه های نومینالیستی، به نقد تلقیِ ذات گرایانه از دین همت گمارده ام.[۲]  در این میان، خصوصا در ماه های اخیر، با پرسش های ادامه…

۰۳ دی ۱۳۹۵

آموزه‌های رواقی؛ در برابر «توهین»

مرتضی کاظمیان

برخی توهین‌کنندگان چنان کندذهن هستند که امتناع ما را از پاسخ‌گویی به اهانت خود، درنمی‌یابند و متوجه نمی‌شوند که ما کسر شأن خود می‌دانیم به ایشان پاسخ گوییم. این‌چنین، آنان جسورتر می‌شوند و به توهین بیشتر می‌پردازند. این امر وقتی مشکل‌ساز می‌شود که فرد توهین‌کننده شاگرد یا کودک باشد.

۲۸ آذر ۱۳۹۵

خلافت از دیدگاه امام علی؛ انتخابی یا انتصابی؟

حسن یوسفی اشکوری

کسی را به جانشینی سیاسی خود برنگزید و حتی وقتی مردم از او می پرسند پس از او چه کنند مثلا با فرزندش حسن بیعت کنند، به صراحت می گوید: نه می گویم آری و نه می گویم نه، شما بهتر می دانید. کسی پرسید: ای امیر مؤمنان کسی را تعیین نمی کنید؟ فرمود: نه، همان طور که پیغمبر خدا آنها را به خودشان واگذاشت، من نیز به خودشان وا می گذارم.

۲۵ آذر ۱۳۹۵

علم‌زدگی و فهم غیرروشمند از قرآن

احسان ابراهیمی

اخیراً سایت زیتون جوابیه ایی از دکتر راوری منتشر کرده است که به بخشی از مصاحبه دکتر سروش دباغ با هومان دوراندیش پرداخته. در این جوابیه، راوری روایت دباغ را از نظرش درباره رویکرد علمی فهم آیات قرآن نقد و نظر مختار خود را تبیین کرده است. در ادامه…

۱۳ آذر ۱۳۹۵

قرآن؛ خوانش عرفی یا زبان علمی

م.نورالهی راوري

سروش دباغ در مصاحبه ای که اخیرا از ایشان تحت عنوان،«عبدالکریم سروش در پی عبور از دین نیست» و در وب سایت زیتون انتشار یافته است ،در میانه مصاحبه به جهت ایضاح، نقل قولی از یک پزشک (این جانب)،آورده اند که دیدگاهش را در خصوص مقاله «الهیات روشنفکری دینی»،اختصاصا ناظر به آیاتی چند از سوره مبارکه طارق،که در آن نوشتار مورد استناد قرارگرفته، مطرح نموده است

۰۷ آذر ۱۳۹۵

«انحصار فرمانروایی در قریش»؛ نقد و بررسی یک حدیث

حسن یوسفی اشکوری

جستارهایی در تاریخ هفتاد سال نخست اسلام-قسمت پانزدهم درآمد یکی از موضوعات پر چالش و مهم و در عین حال مبهم در تاریخ نیم قرن نخست، دعوی «الائمه من قریش» است که در هنگامه نزاع سیاسی دو جناح مسلمان مکی (مهاجرین) و مدنی (انصار) از سوی ابی‌بکر در ادامه…

۰۱ آذر ۱۳۹۵

کارل اشمیت، اصول‌گرایان و مفهوم امر سیاسی

میثم بادامچی

در مقاله «جان رالز، اصلاح‌طلبان و مفهوم امر سیاسی» نگاه لیبرال به امر سیاسی را در قالب بررسی نگاه جان رالز به خرد عمومی توضیح دادیم.[۱] در فضای سیاسی ایران نگاه رالزی به سیاست می‌تواند مورد قبول و توجه دموکراسی‌خواهان و اصلاح‌طلبان واقع شود، ولی می‌توان حدس زد ادامه…

۲۷ آبان ۱۳۹۵

تحلیل جامعه‌شناختی و تاریخی روی‌داد عاشورا

حسن محدّثی گیلوایی

انتقال مسالمت‌آمیز قدرت سیاسی مشکل اصلی سیاسی در تمدّن اسلامی بوده و این مشکل هرگز حل نشد و به نظر می‌آید آثار آن تا به امروز هم ادامه دارد.

۲۴ آبان ۱۳۹۵

فروغ، زوال و امید؛ زیست‌ جهانی فلسفی یا یک بیماری‌ دو قطبی؟

محمدرضا واعظ شهرستانی

اخیرا در فضای نشر و فضای مجازی مطالبی با مضمون نسبت دادن بیماری دو قطبی به فروغ فرخزاد منتشر شده است.[۱] می‌خواهم در این نوشته ابتدا به نقد یکی از مقالات تقریر شده در این زمینه بپردازم و سپس با ذکر دلایلی نشان ‌دهم که حداقل با توسل ادامه…

۲۲ آبان ۱۳۹۵

روند شکل‌گیری نظریه «رویاهای رسولانه»

محمد برقعی

در رویارویی با جهان مدرن، اسلام همانند سایر ادیان با مشکلاتی روبه‌رو شده است. بسیاری از باورهایی که در جهان قدیم و افسون‌زدایی‌نشده مورد قبول بود، مثل رستاخیز، جهنم و بهشت و عالم ملکوت  زیر سوال رفته است. هم چنین مطالبی در مورد خلقت، علم، تاریخ و یا ادامه…

۱۶ آبان ۱۳۹۵

تأملی در باب حمله به کاروان‌های قریش

حسن یوسفی اشکوری

در قلمرو موضوع جهاد تتمه‌ای باقی مانده که ناگزیر لازم است بدان به طور مستقل پرداخته شود و آن موضوع چند حمله به چند کاروان تجاری و یا گروه نظامی قریش از سوی پیامبر اسلام و مسلمانان در مدینه است

۱۰ آبان ۱۳۹۵

عبدالکریم سروش در پی عبور از دین نیست

گف‌وگوی انتقادی با سروش دباغ

زیتون-هومان دوراندیش: جریان روشنفکری دینیِ لیبرال، با محوریت آرای دکتر عبدالکریم سروش، اکنون تقریباً سی ساله شده است. سروش اگرچه مرید مولاناست، ولی فردوسی‌وار در این سال‌سی، پی افکنده از عقل کاخی بلند! او با قرائتی عقلانی و انسان‌نواز از دین، ذهنیت بخش قابل توجهی از دینداران جامعۀ ادامه…

۰۸ آبان ۱۳۹۵

جان رالز، اصلاح‌طلبان و مفهوم امر سیاسی

میثم بادامچی

مطابق فرمولی که رالز ارایه می‌دهد، سیاست‌ورزی معقول با پایبندی به موازین خرد عمومی ممکن است و امر سیاسی از عدالت جدا نیست. یکی از لوازم سیاست‌ورزی به شیوه رالزی آن است که تکثر معقول میان آموزه‌های جامع متنوع و حتی متعارض دینی، اخلاقی و فلسفی در چارچوب عدالت پاس داشته شوند و آزادی‌های اساسی شهروندان ـ به طور مشخص حق آزادی بیان، حق آزادی دین و مذهب، آزادی تجمعات و آزادی احزاب ـ محافظت شوند.

۰۵ آبان ۱۳۹۵

آن که با پُتک مى‌فلسفد

كاوانِ احتشام

فردریش نیچه انسانِ شِگَرفی ست، و اُستادانی هستند که این انسانِ شِگَرف را “غَربى تَرین فیلسوف” و “ایرانى‌مَآب تَرین فیلسوف”ـِ غَرب نام نهاده‌اند، و من مى‌گویَم نیچه “فیلسوفی آریائى” و “آریائى تَرین فیلسوفِ غَرب” و “فیلسوفِ آریائیَّت” است، و همان‌ سان که فیلسوفانِ تمامتِ نژادها گاه‌گاهی به خَطا نیز رفته‌اند، او نیز نه خُدا، بَل انسان بود، وَ زین روى گاه‌گاهی به خَطا نیز رفت، چراکه “خَطا”_ خاصّه در ارتباط با انسانِ والا_ مَحصولِ نادانى‌ىِ وِى است.

۰۴ آبان ۱۳۹۵

چرا به «رویاهای رسولانه» رسیدیم؟

محمد برقعی

دکتر سروش گام بلند دیگری برداشته است و آن، یکی دانستن خدا و انسان است. این‌که در عالم هستی به‌جز هستیِ خدا نیست. به قول ایشان محمد چنان از خدا پر می‌شود که آنچه او می‌گوید هم‌کلام اوست، هم‌ کلام خداوند.

۳۰ مهر ۱۳۹۵

در چند و چون تاریخ‌نگاری اسلام

حسن یوسفی اشکوری

اخیرا دوست گرامی جناب آقای دکتر محمدرضا نیکفر در مقام پاسخ بر یک مقاله آقای سروش دباغ، مقاله‌ای با عنوان «خود دین» در سایت رادیو زمانه (مورخ ۱۹ مهرماه ۹۵) انتشار داده و در یکی از پانوشت‌های آن، به نوشته‌ای از من اشاره کرده و رویکرد من به ادامه…

۲۷ مهر ۱۳۹۵

هین بگو که بخت من پیروز شد

عبدالکریم سروش

این نوزاد نوپدید، نه فرقه‌ی تازه‌ای‌ست، نه شریعت و دیانتی نوین! نه پیامبر دارد، نه کتاب؛ نه مرید دارد، نه مراد! نه حزب است، نه حکومت؛ نه مرجع دارد، نه رهبر؛ نه مؤمن دارد، نه کافر! بسی فروتن‌تر از اینهاست. مدرسه‌ای‌ست فکری و روشنفکری که ابوابی تازه را در دین‌شناسی و دین‌ورزی (نظراً و عملاً) برای دین‌داران می گشاید و راهی نوین در فهم و سلوک دین‌دارانه و مسلمانانه در دنیای سکولار مدرن نشان می‌دهد.

۲۲ مهر ۱۳۹۵

گرفتنِ یارانه؛ نادیده گرفتن مشروعیت علم و دام های اجتماعی

خالد توکلی

جای آن دارد برگزاری رفراندوم اخیر در سوئیس و «نه» قاطع مردم آن کشور را به یارانه‌­ی چند هزار دلاری از جنبه‌­های مختلف مورد بحث و بررسی قرار داد. شاید تجزیه و تحلیل نتیجه‌­ی رفراندوم برای مردم سوئیس از جذابیت چندانی برخوردار نباشد. به عبارت دیگر، اصولاً رأی ادامه…

۱۲ مهر ۱۳۹۵

نقدی بر نقدهای منتشره بر نوار سخنان منتظری

حسن فرشتیان

پاسخ‌ها و نقدهایی که بر انتشار این فایل صوتی صورت گرفته، بر دو گونه است: مرتبط یا نامرتبط با محتوای نوار. برخی از پاسخ‌ها و نقدها، حاشیه‌ای و با نقد محتوای نوار «نامرتبط» است. مثل «انگیزه‌خوانی از اهداف منتشرکنندگان فایل»، «تمجید از شخصیت سیداحمد خمینی»، «حمله به شخصیت منتشرکنندگان نوار»، «انتقاد بر زمان انتشار نوار»، «استناد به اقدامات مجاهدین و حمله به اعدام شدگان» و… این سنخ از نقد و پاسخ‌ها اگر حتا فرضا به جا و صحیح نیز باشد، پرسش اساسی همچنان به قوه خود باقی است که آیا آیت‌الله خمینی دستور به این کشتارها داده است؟

بخش دیگری از نقدهای وارد شده بر انتشار نوار، جنبه «محتوایی» دارند و صحت و سقم آن‌ها در نتیجه‌گیری نهایی موثر است. یعنی بر فرض اثبات این نقدها، پرسش و نقد اصلی آقای منتظری بر آقای خمینی، یا حداقل بخشی از نقدهای ایشان را بایستی بی‌جا و باطل پنداشت. ولی برخی از این نقدها از اساس بی پایه است مثل «ادعای تحریف شدن نوار منتشره»،…

۰۹ مهر ۱۳۹۵

ابن عربی و تداوم نبوت

احسان ابراهیمی

درآمد: در اثنای مباحث مطرح شده در سلسله جلسات «شرح فصوص الحکم» ابن عربی در بنیاد سهروردی، که کتابی است به نام پیامبران الهی، بسیار پیش آمد که «پیامبرشناسی» ابن عربی را بررسی کنیم. در واقع او در این کتاب درصدد تنسیق فلسفی مبانی عرفان نظری است و ادامه…

۰۹ مهر ۱۳۹۵

دلایل مخالفت امام حسین با یزید و خلافتش

حسن یوسفی اشکوری

به گمانم مبهم‌ترین و از این رو چالش‌برانگیزترین رخداد قرن نخست اسلام (و احیانا تمام ادوار تاریخ اسلام) رخداد پیچیده جنبش امام حسین بن علی و واقعه کربلاست. انگیزه‌های این جنبش چه بوده و حسین به واقع دنبال چه هدف و یا اهدافی بوده است؟ چرا چنین مواجهه فاجعه‌باری رخ داد؟ مواضع دو طرف چه بوده و هر یک در وقوع چنین واقعه هولناکی چه نقشی داشته‌اند؟ آیا جنبش کربلا یک جنبش اصلاحی بود و یا انقلابی و براندازانه؟

۰۶ مهر ۱۳۹۵

تلاشی برای بازتعریف مفهوم وحی

امیرحسین فطانت

وحی بزرگ‌ترین معمای تاریخ بشر است. نقطه تلاقی انسان و خدا، علم و مذهب، فلسفه و الهیات، مادیت و معنویت و فیزیک و متافیزیک. هیچ‌کس و هیچ مکتب و مشربی نمی‌تواند اهمیت کلام و پیام و تعالیم پیامبران مذاهب ابراهیمی و نقشی که در تاریخ بشر داشته‌اند را انکار کند. تعالیم این مردان بزرگ یکی از اصلی‌ترین ستون‌های تمدن بشری و فلسفه حیات مردمان پرشماری بوده و هنوز هست. چه عنصری در این پیام و تعالیم وجود دارد که هیچ‌کدام از آن همه فیلسوفان و شاعران و متفکران تاریخ هنوز نتوانستند مشابه آن را بیاورند؟ شاید پاسخ به کوتاه سخن این باشد که «حقایق جهان‌شمول و معتبر در تمام زمین‌ها و زمان‌ها». حقایقی که راه فلاح و رستگاری انسان را در فاصله تولد و مرگ می‌آموزد.

۳۱ شهریور ۱۳۹۵

چند ملاحظه درباره «جهاد اسلامی»

حسن یوسفی اشکوری

یکی شدن امارت پیامبر اسلام با نبوت و ضرورت تشویق مؤمنان به مقابله با دشمنان همیشه آماده پیکار و هجوم، به صبغه دینی یافتن ضرورت عملی جنگ و صلح کمک کرد و در نهایت خلط دو امر «حقیقت دینی» و «ضرورت عملی» جهاد اسلامی موجب شد که بعدها این تصور پیش آید که جهاد در کنار نماز و روزه و حج یک واجب و فریضه اسلامی است و حکمی است تغییرناپذیر که کارکرد جاودانه و همه زمانی و همه مکانی دارد.

۳۰ شهریور ۱۳۹۵

قرآن مقدس؛ قرآن نامقدس

محمد جواد اکبرین

عید غدیرخم، روایتِ اوج اعتماد و نزدیکی پیامبر گرامی اسلام به امام علی‌بن‌ابی‌طالب است؛ به بهانه‌ی نام و یاد مبارک ایشان، سخن را با استشهاد به نامه‌ی هفتاد و هفتم نهج البلاغه آغاز می‌کنم؛ بنا بر این نامه، هنگامی که او «عبدالله بن عباس» را برای گفتگو با ادامه…

۲۶ شهریور ۱۳۹۵

پیامبری و شمشیر؟

عبدالعلی بازرگان

چگونه ممکن است پیامبراسلام دستور قتل کسی را به خاطر توهین به خودش صادر کند در حالی که قرآن به مسلمانان توصیه کرده:” اگر در مجلسی شنیدید که حاضرین به آیات خدا کفر می‌ورزند و آن را به استهزاء می‌گیرند، در آنجا منشینید تا بحثشان عوض شود”(نساء۱۴۰). یعنی فقط چند دقیقه ای مجلس را ترک کنید تا موضوع عوض شود. حتی توصیه به قهر و ترک روابط هم نشده است. این فرمان به خود پیامبر هم مستقلا داده شده است (انعام۶۸). این آیات را مسلمانان از حفظ بودند، آیا پیامبر می‌توانست روز روشن خلاف آنچه قرآن می‌گوید دستوردهد؟ خوب، وقتی کفر ورزیدن به خدا و مسخره کردن آیات او کیفر دنیایی در قرآن ندارد ، پائین تر از خدا که تکلیفش روشن است. دقت کنید من می‌گویم درقرآن ، نه تاریخ اسلام و فتوای فقیهان.