بایگانی

۳۰ شهریور ۱۳۹۵

قرآن مقدس؛ قرآن نامقدس

محمد جواد اکبرین

عید غدیرخم، روایتِ اوج اعتماد و نزدیکی پیامبر گرامی اسلام به امام علی‌بن‌ابی‌طالب است؛ به بهانه‌ی نام و یاد مبارک ایشان، سخن را با استشهاد به نامه‌ی هفتاد و هفتم نهج البلاغه آغاز می‌کنم؛ بنا بر این نامه، هنگامی که او «عبدالله بن عباس» را برای گفتگو با ادامه…

۲۶ شهریور ۱۳۹۵

پیامبری و شمشیر؟

عبدالعلی بازرگان

چگونه ممکن است پیامبراسلام دستور قتل کسی را به خاطر توهین به خودش صادر کند در حالی که قرآن به مسلمانان توصیه کرده:” اگر در مجلسی شنیدید که حاضرین به آیات خدا کفر می‌ورزند و آن را به استهزاء می‌گیرند، در آنجا منشینید تا بحثشان عوض شود”(نساء۱۴۰). یعنی فقط چند دقیقه ای مجلس را ترک کنید تا موضوع عوض شود. حتی توصیه به قهر و ترک روابط هم نشده است. این فرمان به خود پیامبر هم مستقلا داده شده است (انعام۶۸). این آیات را مسلمانان از حفظ بودند، آیا پیامبر می‌توانست روز روشن خلاف آنچه قرآن می‌گوید دستوردهد؟ خوب، وقتی کفر ورزیدن به خدا و مسخره کردن آیات او کیفر دنیایی در قرآن ندارد ، پائین تر از خدا که تکلیفش روشن است. دقت کنید من می‌گویم درقرآن ، نه تاریخ اسلام و فتوای فقیهان.

۲۶ شهریور ۱۳۹۵

دیالوگ در مربع وحی

سروش دباغ

درآمد: اخیرا  دو جلسه مناظره با حجه الاسلام احمد واعظی در باب آراء نواندیشان دینی دربارۀ  مقولۀ وحی و حدود و ثغور امر وحیانی در آراء نواندیشان دینی متاخر برگزار شد. دراین مناظره که  به همت و میزبانی ِ« مدرسه آزاد فکری»، از طریق اسکایپ و در دانشگاه ادامه…

۱۶ شهریور ۱۳۹۵

بررسی مبانی فقهی اعدام‌های تابستان ۱۳۶۷

حسن فرشتیان

در حکم و فتوای آیت‌الله خمینی برای اعدام زندانیان در تابستان سال ۱۳۶۷، نه تنها در تعریف جرم جدید برای این زندانیان و در انتساب عنوان مجرمانه «محارب» به آن‌ها، بلکه در تعیین مجازات مقرره «اعدام» برای ایشان نیز مبانی مسلم فقهی و شرعی، حتا مبانی فقهی خود آقای خمینی نیز رعایت نشد.

در شیوه دادرسی مقرره در این فرمان برای چگونگی دادرسی و اجرای حکم، مبانی دادرسی شرعی زیرپا گذاشته شد و قواعدی مثل «احتیاط در دماء» و «خودداری از اجرای حدود در هنگام شبهات»، کاملا نادیده گرفته شد. حکم و فتوایی که برای توجیه این کشتار به کار گرفته شد خود ناقض بدیهی‌ترین مقررات شرعی بوده و فاقد مبنا و مشروعیت فقهی بوده است.

۱۴ شهریور ۱۳۹۵

وجدان انسانی در هزارتوی فقاهت

سام محمودی سرابی

متن زیر کاوشی است در تبارشناسی فرهنگی و تاریخی یک نسل‌کشی؛ کشتار زندانیان سیاسی در تابستان ۶۷. این مقاله اندیشه‌نگاری‌هایی است در ریشه‌های دیرپا و دیرینی که بیش‌تر روشنفکران ما گسست از آن‌ها را سهل می‌گیرند.

۱۴ شهریور ۱۳۹۵

آیا «جهاد» قلب قرآن است؟

عبدالعلی بازرگان

در گفتگوی قبلی پیرامون “خوف” در قرآن سؤالاتی مطرح کردیم و این بار اگر موافق باشید می‌خواهیم سؤالاتی درباره “جهاد” و جایگاه مهم آن در قرآن، که محل استناد گروه‌های افراطی در این زمانه است، مطرح کنیم. اولین سؤال این است که اگر از مقام خدا باید ترسید، ادامه…

۱۰ شهریور ۱۳۹۵

ملاحظاتی چند بر «رؤیاهای رسولانه»

عبدالبشیر فکرت

نظریّه‌ی رؤیاپنداری وحی علی‌رغم آنکه نکات مثبتی نیز در آن به‌چشم می‌خورد، با نقض و شکست‌های بسیاری مواجه است که از قدرت تبیینی آن در برابرِ نظریّه‌های رقیب به شدّت می‌کاهد و امکانیّتِ «تعبیر» بر پایه‌ی آن را نزدیک به صفر نشان می‌دهد. این نظریّه – برخلاف ادعای سروش- به مراتب نسبت به نگاه سنتی به وحی نامحتمل‌تر و نامؤفق‌تر است و توجه به نقطه‌ضعف‌های آن در این مقاله را می‌توان دلیل این مدعا دانست.

۰۸ شهریور ۱۳۹۵

در خیبر چه گذشت؟

حسن یوسفی اشکوری

یکی از واپسین برخوردهایی که بین مسلمانان و یهودیان رخ داد، پیکار خیبر است که در این جستار ابتدا شرحی از آن واقعه ارایه می‌شود و بعد چند نکته قابل توجه مورد بحث و بررسی قرار می‌گیرد.

۰۵ شهریور ۱۳۹۵

واقع‌گرایی و ضد واقع‌گرایی اخلاقی در ویتگنشتاین متأخر

سروش دباغ/ ابوالفضل صبرآمیز

در این مقاله تقسیم‌بندی‌های گوناگون واقع‌گرایی و ضدواقع‌گرایی اخلاقی بررسی می‌شود و دیدگاه ویتگنشتاین متأخر دراین‌باره، با توجه به آموزه‌های وی مطرح می‌شود. به این منظور، پس از شرح کوتاهی از آموزه‌های ویتگنشتاین در کاوش‌های فلسفی، نظرات گوناگون شارحان وی دربارۀ واقع‌گرا یا ضدواقع‌گرای اخلاقی بودنِ ویتگنشتاین بررسی می‌شود. مبحث واقع‌گرایی اخلاقی ارتباط وثیقی با مبحث شناخت‌گرایی و ناشناخت‌گرایی در فرااخلاق دارد، ازاین‌رو، به اختصار به بررسی نظر ویتگنشتاین متأخر دراین‌باره نیز پرداخته شده است. در انتهای مقاله نشان داده می‌شود که واقع‌گرا و یا ضدواقع‌گرا نامیده شدن ویتگنشتاین، ناشی از کاربرد نادرست گرامرِ «واقعیت» است؛ از این‌رو، نمی‌توان وی را در این تقسیم‌بندی جای داد.

۳۰ مرداد ۱۳۹۵

از دست و زبان که برآید

ایرج قانونی

دستْ قرینِ زبان به شکرانه بلند است و از درون می‌گوید و به درون می‌گوید، در نمایشی که از آن در عالم حیوان خبری نیست و خودْ متمایزکننده است، متمایزکنندۀ عالم انسان از عالم حیوان، البته از منظر انسان و نه عالمی فی نفسه عالَم، که از نظر هایدگر حیوان محروم از “عالم” داشتن است و چون آن را عالَم نیست نمود و بازنمود و تصویر‌سازی و به طبع نمایش نیست. اینها آنجاست که زبان آنجاست، و دست. در دست و زبان و به اتکای دست و زبان “عالَم” انسانی به ستایش، و نمایشِ ستایش قیام می‌کند و نخست و پیش از هر چیزِ دیگری از عالَم بودنِ خود می‌گوید، و در این شعر از بیرون از عالمِ خود بودنِ ستودنی‌ترین چیز.

۳۰ مرداد ۱۳۹۵

«رحمت نامه» خدا و نعمت «خوف»

عبدالعلی بازرگان

قرآن در واقع «خدا نامه» است، اما اگر از زاویه خوف و عشق بخواهید به مسئله نگاه کنید، به نظر بنده «عشق نامه» به مراتب مناسب‌تر با قرآن است تا «خوف نامه». هرچند واژه عشق حدود ۴ قرن بعد از نزول قرآن وارد ادبیات عرفانی اسلامی شده و معنای لغوی آن، «تعطیلی عقل و مصلحت و اسیر وابسته احساس شدن» بوده است

۲۹ مرداد ۱۳۹۵

بنیادها و زمینه‌های سکولاریسم

عبدالبشیر فکرت

مبانی فکری و زمینه ­های اجتماعی‌ که برای سکولاریسم برشمرده‌اند، ویژه‌ی غرب است و تعمیم آن به سرزمین‌های دیگری که تجربه‌‌ی تاریخی متفاوتی داشته‌اند، با پرسش‌های بسیاری همراه است.

۱۵ مرداد ۱۳۹۵

آیا کشتار بنی قریظه می‌تواند درست باشد؟

حسن یوسفی اشکوری

درباره ماجرای مجازات یهودیان بنی قریظه از دیرباز بحث و مناقشه فراوان بوده و به ویژه در سالیان اخیر بیش از پیش جدی شده است. چنین عقوبتی از منظر انسانی و اخلاقی و حتی حقوقی مورد سئوال واقع شده و شماری این کشتار را ناروا و نادرست می‌شمارند و از این منظر اسلام و نبی اسلام را مورد نقد و ایراد قرار می‌دهند.

۰۵ مرداد ۱۳۹۵

هیک،ویتگنشتاین و واقع گرایی دینی

سروش دباغ

خداناباوران برای گزاره های دینی مدلول و مطابَقی قائل نیستند؛ در عین حال ناواقع گرایان دینی برای این گزاره ها معنا، ارزش و اعتبار قائل اند.اختلاف اساسی بین واقع گرایان دینی و ناواقع گرایان دینی در این است که واقع گرایان دینی، زبان دین را ناظر به موجوداتی ورای ذهن و مستقل از ادراک انسان قلمداد می کنند، در حالیکه ناواقع گرایان زبان دین را صرفاً بیانگر احساسات ، نگرش اخلاقی و آرمان های معنوی می دانند

۰۳ مرداد ۱۳۹۵

دست و زبان

ایرج قانونی

هایدگر در رسالۀ پارمنیدس، ده سال پیش از چیست آنچه تفکر می‌خوانند، به مضمون دست می‌پردازد و این قطعه در حکم سابقۀ بحث و تکمیل کنندۀ آن معانی است که در اثر متأخرش می‌پرورد. او می‌نویسد:

۲۹ تیر ۱۳۹۵

اثبات تقلب در انتخابات خرداد ۸۸ با استفاده از یک تحلیل آماری

بهروز بیات

توضیح زیتون – نویسنده در این مقاله علمی، با تحلیل‌های آماری بر آن است که نشان دهد مجموع شمار آرا در انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۸۸، «تصادفی» نیستند و لاجرم «واقعی» نیستند؛ لذا «نتایج اعلام شده از سوی وزارت کشور جمهوری اسلامی در انتخابات ۱۳۸۸ نمی‌توانند نتیجه یک انتخابات سالم  ادامه…

۲۹ تیر ۱۳۹۵

با شریعتی سلبی برخورد کرده ایم

گفتگو با سیدجواد میری

شریعتی به عنوان یک متفکر، این قابلیت را دارد که به عنوان یک پروژه به آن نگاه شود، یک متفکری که دارای ایده و ترم‌هایی بوده، در ایران دو واحد درسی نداریم که به شریعتی پرداخته شود.

۲۹ تیر ۱۳۹۵

ماجرای تبعید یهودیان بنی نضیر

حسن یوسفی اشکوری

در سلسله رخدادهای مربوط به مواجهه مسلمانان با یهودیان، ماجرای برخورد با یهودیان بنی نضیر از جهاتی مهم است و درخور توجه و تأمل.

۲۹ تیر ۱۳۹۵

عبدالکریم سروش با «رؤیاهای رسولانه»اش

محمد فهیم دشتی

این مقاله از موضع باورمندی به خدا و پیامبر و دین و قرآن، نوشته شده و نقدهایی که وارد می آید، بر نظریات یک دین باوراست؛ چه آنگاه که بحث بر سر مسایل دینی از زوایۀ بی باوری به دین، مطرح می شود و طرف، باور دینی ندارد، بحث و پاسخ های متفاوتی می طلبد.

۲۵ تیر ۱۳۹۵

حجاب پدیده‌ای فرهنگی متأثر از تمدن‌ها

محمد حسینی

حجاب یا پوشش دینی زنان در ادوار مختلف بر حسب تکامل ابزاری و روحی (تمدنی- فرهنگی) اشکال مختلف را تجربه کرده است، لذا اگر ما در عصر جدید بر حسب تکامل تمدن های نوین،شاهد فرهنگ های جدید در حوزه‌ی پوشش زنان و در حوزه‌ی پوشش دینی آنان باشیم، امریست طبیعی و چندان غریب و نامأنوس نیست

۱۲ تیر ۱۳۹۵

تبعید یهودیان بنی قینقاع و چند ترور مخالفان یهودی

حسن یوسفی اشکوری

در این جستار، دو فراز مهم از تاریخ یهود را عرضه می‌کنم که اولی مربوط به ماجرای تبعید یهودیان بنی قینقاع است و دومی درباره چند قتل و به اصطلاح امروزین ترور مخالفان یهودی مدینه. در جستارهای بعدی درباره یهودیان بنی نضیر و بنی قریظه و خیبر سخن خواهم گفت.

۱۲ تیر ۱۳۹۵

دستِ متفکر و دستِ عمل

ایرج قانونی

دستِ رُدِن را اندیشیدن از کار انداخته است و به نظر می‌رسد که آن فقط نگاهبان اندیشه است، حال آنکه دستِ هایدگر در کار و عمل سخن می‌گوید و اندیشیدن را به نمایش می‌گذارد. آن آزادی خاصی دارد که آن را در کار نشان می‌دهد و نه در از دست شستن از کار. آزادی دست‌ها را هیچ یک از اجزاء بدن انسانی ندارد. دست‌هایی که به قول هایدگر دراز می‌شوند و به دیگری می‌رسند و نوازش می‌کنند و به دوستی و لطف در دستی دیگر فرو می‌روند، و در یک کلام سخن می‌گویند

۱۲ تیر ۱۳۹۵

نگاهی انتقادی به نظریه «رؤیاهای رسولانه» از منظر پدیدار‌شناختی و هرمنوتیکی

بیژن عبدالکریمی

مقدمه: بیش از سه سال است که از انتشار مقاله «محمّد (ص): راوی رؤیاهای رسولانه» نوشته بسیار مناقشه-برانگیز استاد بزرگوارم، دکتر عبدالکریم سروش می‌گذرد. در این سال‌ها تعداد کثیری از دانشجویان و دوستانم از بنده نیز خواستند وارد مباحثه پیرامون مقاله ایشان گردم. اما نگرانی از ظهور برخی ادامه…

۰۶ تیر ۱۳۹۵

تفکر معنوی و سوبژکتیویسم متافیزیکی

بیژن عبدالکریمی

بر اساس تفسیر هایدگر از تاریخ متافیزیک غرب، «تاریخ متافیزیک تاریخ بسط سوبژکتیویسم است». مقاله پیش روی مبتنی بر این تفسیر از تاریخ متافیزیک غربی است. این سوبژکتیویسم به چیزی منجر شده است که هایدگر از آن به «غفلت از وجود» تعبیر می‌کند. از نظر وی تاریخ فلسفه تاریخ بسط غفلت از وجود است. در تفکر هایدگر، «سوبژکتیویسم» و «غفلت از وجود»، دو مفهومی هستند که می‌توانند مساوق تلقی شوند.

۰۴ تیر ۱۳۹۵

طرح دیدگاهی در ماهیت وحی و راز پیامبری

امیرحسین فطانت

این نوشته کوتاه تکلمه ای است بر مباحثه دکتر سروش و مهندس عبدالعلی بازرگان به‌اختصار تمام و در حد یک مقاله

۰۱ تیر ۱۳۹۵

دست اگر دست است

ایرج قانونی

کارِ دست گونه‌گون‌تر از آن است که ما معمولاً تصور می‌کنیم. دست فقط نمی‌گیرد و به چنگ نمی‌آورد، فقط فشار نمی‌دهد و نمی‌کشد. دست می‌دهد و می‌گیرد، آن هم نه فقط اشیاء را، بلکه به سوی دیگران دراز می‌شود و به گرمی دست آنها را می‌فشارد. دست نگاه می‌دارد. بار می‌برد. طراحی می‌کند، چه بسا از آن رو که آدمی نشانه است. دست‌ها در هم قلاب می‌شوند، آنگاه که این حرکت قرار است انسان را به صفا و خلوص ناب خود برساند. همۀ اینها دست است، ومهارت و کارِ دستیِ واقعی است.

۳۱ خرداد ۱۳۹۵

خطوط راهنمای اصلاح‌طلبان پس از انتخابات مجلس دهم (۱۳۹۵)

حمیدرضا جلائی‌پور

منظور از اصلاح طلبان «جنبش» اصلاح‌طلبی نیست بلکه حاملان «جریان سیاسی اصلاحات» در عرصه‌ی سیاسی است. این جریان سیاسی از شش لایه تشکیل شده است. لایه اول که وسیع‌ترین بخش این جریان است شامل میلیون‌ها حامی و رای دهنده به لیست اصلاح‌طلبان در انتخابات می‌شود. کف این تعداد ده میلیون رای‌دهنده است و با جذب آراء شناور این تعداد به بیست میلیون هم رسیده است و می‌تواند برسد.

۲۸ خرداد ۱۳۹۵

سانسور بزرگ در تاریخ غرب‌شناسىِ ما

سياوش جمادى

هایدگرِ فردید که با احادیث نبوى و مقامات عرفانى و با الهیاتى که هایدگر آن را سزاوارِ گذار مى‌دانست، مجهز شده است، پاسخگوى رخداد حاد و واقعى و جهان‌گستر و گریزناپذیرى مى‌شود که مشروطه‌خواهان با مغزى به مراتب سالم‌تر آن را درک کرده بودند. به هیچ وجه تصادفى نیست که تنها نقطه زرین در انقلاب مشروطه از چشم بارقه‌افشان فردید و مریدانش ـ از جمله آل‌احمد و مددپور ـ شیخ فضل‌الله نورى یا به قول جلال، شیخ شهید بود.

۲۸ خرداد ۱۳۹۵

جامعه‌ی مدنی و دشمنان بومی‌اش

گفت‌وگو با کاظم علمداری

زیتون- سام محمودی سرابی: انتشار کتاب «جامعه مدنی: گفتارها، زمینه‌ها و تجربه‌ها»  و معرفی آن در «زیتون»، فرصتی بود تا  با دکتر کاظم علمداری جامعه‌شناس معاصر که در بخش عمده‌ای از آثارش به بحث جامعه‌شناسی توسعه پرداخته، به گفت‌وگو بنشینیم تا از خلال بازخوانی این کتاب سویه‌های نظری ادامه…

۲۳ خرداد ۱۳۹۵

اجبار جامعه به حجاب، نه وظیفه فقهاست و نه وظیفه دولت

گفتگو با حسن فرشتیان؛

زیتون- فیروزه رمضان‌زاده: جمهوری اسلامی در سیر تحول خود طی نزدیک به ۳۷ سال گذشته از بسیاری وعده‌ها و اهدافش عقب‌نشینی کرده اما همچنان اجبار به حجاب برای زنان را به عنوان یک اصل بنیادی نگاه داشته است و این موضوع یک اهمیت نمادین برای تئوریسین‌های نظام دارد. ادعای ادامه…