بایگانی

۲۷ فروردین ۱۳۹۷

مرگ امر دینی، پایان حیات معنوی

بیژن عبدالکریمی

پایان گشودگی به ساحت قدس مرگ امر دینی، پایان حیات معنوی تأملی بر جایگاه متون مقدس در جهان معاصر دین و زیست دینی همواره یکی از ساحات بنیادین در فرهنگ و تمدن بشری بوده است. لیکن پرسشی که در اینجا کوشیده می‌شود تا درباره آن به اندیشه پرداخته ادامه…

۲۴ فروردین ۱۳۹۷

نتایج رویایی خواندن متنِ مقدس

محسن آرمین، امیر مازیار

زیتون– در واپسین روزهای سال گذشته، انجمن «مباحثات قرآنی» میزگردی را به «نظریه رویاهای رسولانه» اختصاص داد. در این نشست، که ۲۳ اسفند ماه ۹۶ برگزار شد، محسن آرمین و امیر مازیار با حضور جمعی از قرآن‌پژوهان  این نظریه را مورد نقد و بررسی قرار دادند. در سال‌های ادامه…

۲۳ فروردین ۱۳۹۷

تحمیل شریعت و تجربه‌های تاریخی

رضا احمدی

مقدمه «جیرولامو ساوونارولا»، کشیش سرشناس در فلوانس بود. وی در آغاز یک واعظ ساده بود و برای وعظ و خطابه به دهات و شهرها سفر می‌کرد و مردم را به راه خدا دعوت می‌نمود، ریاضت می‌کشید، روزه می‌گرفت و در سفرهای مداومش روی زمین یا در انبارهای علوفه ادامه…

۱۳ فروردین ۱۳۹۷

آیا امام حسن خلافت را به پول فروخت؟

حسن یوسفی اشکوری

آیا حسن بن علی از همان آغاز به جد در اندیشه مقابله نظامی با معاویه بوده است یا استراتژی صلح و سازش را برگزیده بود که قدم به قدم پیش برد؟ پرسش مهم دیگر این است که پیشنهاد دهنده صلح چه کسی بوده؛ امام حسن یا معاویه؟ شروط صلح کدامین بوده و دقیقا بین دو طرف قرارداد چه قول و قرارهایی نهاده شد؟ و بالاخره این که آیا امام حسن با معاویه به خلافت بیعت کرد؟ اصولا این صلح دقیقا و در عمل به چه معنا بود؟ آیا این اقدام صرفا به معنای کناره‌گیری و ترک جنگ بوده و یا صلح و بیعت با معاویه به طور ضمنی و ایجابی متضمن مشروعیت بخشیدن سیاسی به طرف مقابل نیز بوده است؟

۲۸ اسفند ۱۳۹۶

ابن خلدون و اسکیزوفرنی فرهنگی متفکّران ایرانی: موردِ سیّدجواد طباطبایی

حسن محدثی گیلوایی

 (به‌مناسبت ۱۷ مارس / ۲۶ اسفند / سال‌روز وفات ابن خلدون) مقدّمه پیش از این، در مقاله‌‌ای مستقل، کتاب ابن خلدون و علوم اجتماعی: گفتار در شرایط امتناع علوم اجتماعی در تمدن اسلامی (طباطبایی، ۱۳۹۰) را از نظر نگارشی مورد نقد قرار داده‌ام (محدّثی، ۱۳۹۵). در این مقاله ادامه…

۲۲ اسفند ۱۳۹۶

یاد ایام؛ خاطراتی از معین‌فر

مهدی ممکن

هنگامی‌که پروردگار ابراهیم را به کلمات بیازمود و او آنها را به اتمام رسانید پروردگار گفت: تو را برای مردم پیشوا قرار دادم. ابراهیم گفت: و ذریه‌ی من؟ پروردگار گفت: ستمگران را چنین عهدی نرسد. در نهم آذرماه گذشته، زنده‌یاد طاهر احمدزاده، و سپس در دی‌ماه گذشته، حسین ادامه…

۱۲ اسفند ۱۳۹۶

پاس‌داشت میراث سرمایه‌های ملی

عبدالعلی بازرگان

گفته شده است که ما «ملت زنده کش مرده‌پرستی هستیم» و ضرورت دارد در «جامعه‌شناسی نخبه‌کشی» تامل کنیم. شک نیست غلو و گزافه‌گویی در باره درگذشتگان کاری بی‌حاصل است، اما آباد نگه‌داشتن مزرعه و خرمنی که گذشتگان احداث کردند و بهره بردن از محصول تجربه و تداوم تولیدات آنها شرط دوام و بقای یک ملت است.

۰۸ اسفند ۱۳۹۶

خطی زشت است که به آب زر نبشته است

عبدالکریم سروش

یکم: چنین می‌نماید که از دکتر رضا داوری اردکانی، دعوتی به عمل آمده است تا در «نشست علم دینی» شرکت کند و داوری عذر آورده است که نه خود بدان‌جا می رود، نه کسی را می‌تواند بفرستد، چرا که «این بحث سی سال است که به نتیجه نرسیده ادامه…

۰۷ اسفند ۱۳۹۶

ابهام‌زدایی از صلح امام حسن با معاویه

حسن یوسفی اشکوری

یکی از مبهم‌ترین فرازهای تاریخ هفتاد سال نخست اسلام، فراز مربوط به صلح امام حسن با معاویه‌بن ابی‌سفیان است که در سال ۴۱ هجرت اتفاق افتاد. چنان که می‌دانیم پس از احراز خلافت به وسیله علی بن ابی‌طالب در سال ۳۵ هجری، معاویه تنها امیر بازمانده از عصر خلفای پیشین (عمر و عثمان) بود که در آغاز، به دلایلی که در جستارهای قبلی بدان‌ها اشارت رفت، از بیعت و به رسمیت شناختن خلافت علی تن زد و پس از چندی با خلیفه رسمی و مشروع مسلمانان به نبرد برخاست و بانی جنگ خونین و پر تلفات صفین شد. در پی رخداد مهم حکمیت، معاویه مدعی خلافت شد و در شام عملا خلافت را بر عهده گرفت و پیکر واحد خلافت اسلامی به دو بخش عمده تقسیم شد. تکاپوهای امام علی برای تسلیم معاویه متمرد به جایی نرسید.

۰۷ اسفند ۱۳۹۶

اصلاح‌طلبی و فروپاشی فرهنگی

عمران گاراژیان

اصلاح طلبان ابزار عمده شان را در بافت اجتماعی ایران از دست داده اند و از آنجا که در حاشیۀ هستۀ سخت قدرت هستند و عموما در زمان معاصر به آن هسته دسترسی مسقیم ندارند، قدرت، سرمایه و توان تعامل لازم برای پیشگیری از فروپاشی فرهنگی را هم ندارند. در نتیجه، آنها دقیقا مانند رقبایشان یعنی اصولگرایان، کشتی شان به گلِ فروپاشی فرهنگی، خواهد نشست.

۲۶ بهمن ۱۳۹۶

شریعتی، فاطمه و مسئله زنان

محسن زال

دیباچه: پرسشی امروزه طرح شده که اصولا الگوها ی زنانه مذهبی به چه کار زن امروز می‌آید و آیا این الگوها برای زن امروز پیام یا فایده ای دارند؟ کسانی بر این هستند که این الگو ها دیگر کارکردی ندارند و از این رو به فراموشی سپرده شده ادامه…

۲۲ بهمن ۱۳۹۶

ضرورت بازنگری قوانین مربوط به آزار جنسی

صدیقه وسمقی

ادله‌ی اثبات هر جرم باید با احتمالات واقعی در چگونگی وقوع آن، رابطه‌ی منطقی و واقع‌گرایانه داشته باشد. آزار جنسی معمولا به گونه‌ای انجام می‌شود که کسی نمی‌تواند شاهد آن باشد. متجاوز معمولا در حضور دیگران به آزار قربانی نمی‌پردازد، لذا وقتی قانون از قربانی می‌خواهد که چهار شاهد برای اثبات آزار جنسی مورد ادعا بیاورد، در واقع از متجاوز حمایت می‌کند و فشار سخت‌گیری را بیش از متجاوز بر قربانی اعمال می‌کند. اثبات آزار جنسی صرفا با معرفی چهار شاهد توسط قربانی و یا چهار بار اقرار متجاوز، سلب حمایت قانونی از قربانی است؛ زیرا میان ادله‌ی اثبات جرم و چگونگی امکان وقوع آن رابطه‌ی منطقی و واقعی وجود ندارد. منشآ این اشتباه بزرگ آن است که در فقه و قانون مجازات اسلامی، «آزار جنسی» و «رابطه‌ی جنسی» رضایت‌مندانه یک‌سان تلقی شده اند.

۲۰ بهمن ۱۳۹۶

«حجاب» وجود ندارد

فاطمه صادقی

«در بسیاری مواقع [در نظرسنجی‌ها] ایده‌های طبقات حاکم همانا ایده‌های حاکم هستند.» به تعبیر دیگر ارزش‌ها و نگرش‌های ایرانیان آن چیزی را سنجیده که در واقع وجود ندارد. حجابِ شرعی فقط یک افسانه است؛ نه فقط برای «دختران خیابان انقلاب» بلکه برای سایر زنان و مردان انقلاب. آنچه هست، پوششی است دل‌بخواهی که برای تحقیر، سرکوب، کم‌تحرک‌کردن، بیمارکردن، و جنسی‌کردن زنان سرهم‌بندی شده است.

۱۸ بهمن ۱۳۹۶

چرا در جمهوری اسلامی ایران «حجاب» مساله‌ ناموسی شد؟

حسن فرشتیان

علیرغم فقدان دلیل بر اجبار بانوان به حجاب، چرا در جمهوری اسلامی ایران، حجاب اجباری شد؟ حتا بر مبنای نظر فقیهان قائل به وجوب حجاب و پوشش موی بانوان، هیچ برهان و دلیل شرعی بر اجبار بانوان به حجاب در فقه وجود ندارد. بلکه ترخیص های شرعی رایج ادامه…

۰۹ بهمن ۱۳۹۶

خلا معرفتی فاجعه‌آمیز در زمینه عدالت اجتماعی

فرشاد مومنی

ایرانی‌ها درباره نامطلوب بودن وضع موجود خیلی زود به جمع‌بندی می‌رسند و همه اختلاف‌نظرها، اختلاف منافع و سلیقه‌ها را کنار می‌گذارند و دست به دست هم می‌دهند و مناسبات نامطلوب موجود را واژگون می‌کنند. اما زمانی که وقت جایگزینی نظم مطلوب می‌رسد نمی‌توانند تفاهم کنند و هر کسی به یک سمتی می‌کشد و نتیجه این شقاق این می‌شود که دوباره همان مناسبات قبلی به یک وضعیت بدتری برمی‌گردد. اگر از ما بپرسند که برای تغییر این وضعیت و رسیدن به نقطه‌ای که ما بتونیم سنگی را روی سنگی بگذاریم و یک ارتقا اعتلابخش در این جامعه پدید بیاوریم مناسب‌ترین نقطه عزیمت چیست…

۰۸ بهمن ۱۳۹۶

تحقیقی در آمار سپاهیان و تلفات جنگی(جمل، صفین، نهروان و کربلا)

حسن یوسفی‌اشکوری

 جستارهایی در تاریخ هفتاد سال نخست اسلام – جستار بیست و نهم  درآمد یکی از فرازهای مهم و قابل تحقیق و تأمل در قرن نخست اسلام، آمار سپاهیان حاضر در جنگ‌ها و به ویژه ارقام تلفات جنگی از دو سوی این پیکارهاست. با یک مراجعه سردستی به متون ادامه…

۰۷ بهمن ۱۳۹۶

دربارۀ یک استدلال استعلایی

محمدرضا واعظ شهرستانی

چکیده: این مقاله گزارش مختصری است دربارۀ ماهیت یک استدلال استعلایی، مهم ترین هدف به کارگیری آن و کاربردهای گوناگون آن. در این راستا ابتدا سعی شده است مفهوم و ماهیت استدلال استعلایی برای خواننده روشن شود. به این منظور در بخش اول صورت منطقی یک استدلال استعلایی ادامه…

۲۷ دی ۱۳۹۶

کاشف معدن صبح

علی صنایعی

مراجعه به آموزه‌های حکیمانه اومانیست‌های موحّدی چون جناب زرتشت و ابوالقاسم فردوسی و صورت‌بندی تلقی آنان از ممارست و حکمت عملی در دستگاه اخلاق فضیلت‌گرا، می‌تواند به تبیین نسبت میان سلوک معنوی و اخلاق هنجاری در دنیای مدرن بیانجامد

۲۲ دی ۱۳۹۶

ایمانوئل کانت، واقع‌گرایی و ضد واقع‌گرایی اخلاقی

سروش دباغ

چکیده: مقاله حاضر در صدد است با بیان جایگاه مبحث واقع‌گرایی و ضد واقع‌‌گرایی در فرااخلاق، تقریرهای مختلف واقع‌گرایی اخلاقی را بیان نموده و با بررسی آموزه‌های اخلاقی کانت، موضع وی را در ذیل این تقسیم‌بندی تبیین کند. مبحث واقع‌گرایی و ضد واقع‌گرایی اخلاقی ارتباط وثیقی با مبحث ادامه…

۲۱ دی ۱۳۹۶

این‌سو و آن‌سوی انقلاب

امین جباری

۱. جامعه‌شناسان و تئوری‌پردازان انقلاب‌های سیاسی، تحقق یک انقلاب سیاسی را، نتیجه گردهمایی ۸ عامل می‌دانند که در دو سطح «مبانی قدرت دولت‌ها» و “«جنبش و بسیج انقلابی» روی می‌دهند: الف: چهار محور مربوط به مبانی قدرت دولت‌ها که عبارتند از: ۱. بحران مشروعیت ۲. بحران کارآمدی ۳. ادامه…

۱۶ دی ۱۳۹۶

تاریخ نگاری یک سویه در توجیه مظالم اسرائیل

حسن یوسفی اشکوری

درآمد چندی پیش مقاله ای از من با عنوان «تراژدی فلسطین» در سایت زیتون منتشر شد. بر این نوشته، نقدی به قلم  آقای علی صدر زاده با عنوان«تراژدی ما، تاریخ‌نگاری یک‌سویه در خدمت خشونت» در سایت «گویانیوز» منتشر شد. پس از خواندن این نقد، مدتی با خود کلنجار ادامه…

۱۴ دی ۱۳۹۶

حاشیه ­ای ­بودن انسان ایرانی

ابوالفضل مظلوم زاده

ریشه سریالی جنبش و جوش مردم ایران برای دادخواهی را باید از کجا سراغ گرفت؟ روند پرشتاب تحولات اخیر که از مشهد شروع و به فاصله اندکی جغرافیایِ میدانیِ اعتراضات را به رشت، کرمانشاه، اصفهان، تهران و ده ها شهر مرکزی و بی نام و نشان کشور کشاند، ادامه…

۱۲ دی ۱۳۹۶

خیزشِ نان و لرزشِ ایمان

حسن فرشتیان

در بازخوانی از متون دینی، با چهره ای پلید از فقر مواجه می شویم که همزاد و قرین کفر محسوب می شود و ریشه آن نه در بلایای آسمانی و قضا و قدر الاهی، بلکه در عملکرد حاکمیت و در سودجویی و افزون طلبی و اجحاف و ستمگری اربابان قدرت و ثروت قرار دارد.

۰۸ دی ۱۳۹۶

خاطراتی از فعالیت‌های ابراهیم یزدی در آمریکا

جلیل ضرابی

من بعد از اتمام دوره دانشکده‌ پزشکی در ایران و گرفتن درجه دکترا و خدمت سربازی می‌خواستم برای ادامه تحصیل به آمریکا بروم ولی چون به‌علت فعالیت در نهضت آزادی و عضویت در کمیته دانشگاه نهضت یکسال زندان رفته بودم، سازمان امنیت اجازه خروج از کشور را به‌ ادامه…

۰۳ دی ۱۳۹۶

مسیحیان دست‌راستی در دولت جرج دبلیو بوش

محمد برقعی

مسیحیان دست راستی و نقش آنان در پیروزی ترامپ (۷) حرکت​ جوامع دموکراتیک پاندولی است و در این میان آمریکا شدیدترین  حرکت را دارد، تا جایی‌که یک دوره آن می‌تواند ۱۸۰ درجه با دوره پیشین یا پسین آن تفاوت داشته باشد. نگاهی به همین چند دهه اخیر درستی ادامه…

۲۹ آذر ۱۳۹۶

شناخت نوین از امپریالیسم

حمید آصفی

ما به یک تحلیل امروزی از سرمایه داری جهانی نیاز داریم برای اینکه بدون شناخت سرمایه داری جهانی امکان شناخت و تحلیل آرایش طبقاتی داخلی وجود ندارد.

۲۵ آذر ۱۳۹۶

ازدواج عرفی در ترازوی اخلاق(۲)

سروش دباغ

چندی پس از انتشار مقالۀ «ازدواج عرفی در ترازوی اخلاق»، دو مقالۀ انتقادی در سایت «زیتون»منتشر شده و  [۱]  نوشته ها و ملاحظات بسیاری به دست نگارنده رسید.[۲] در این جستار، می کوشم به انتقادات طرح شده پاسخ دهم، همچنین به ایضاح بیشترِ مدعیّاتِ مقالۀ نخست همّت خواهم گمارد. ادامه…

۲۰ آذر ۱۳۹۶

پاسخی بر نقد نوشته جناب کوشا درباره کتاب «شهید جاوید»

حسن یوسفی اشکوری

درآمد چندی پیش مقاله ای تقریبا مبسوط از اینجانب در باره کتاب «شهید جاوید» اثر زنده یاد نعمت الله صالحی نجف آبادی در سایت زیتون انتشار یافت. در پی آن جناب حجت الاسلام آقای محمدعلی کوشا از فضلای خوش فکر و از شاگردان نویسنده کتاب شهید جاوید، نوشتاری ادامه…

۱۶ آذر ۱۳۹۶

حقیقت‌جوی هوشیار

مصطفی دانشگر

مقدمه ماهیت نقش پیامبر در مسألۀ وحی و فاعلیت وجود مقدس پیامبر اسلام در فرآیند وحی مسأله ای که از دیرباز مورد توجه متکلمان مسلمان از یک‌سو و مستشرقان و اسلام پژوهان از سوی دیگر بوده است. در این باب نظریه‌های متعدد مطرح شده و متکلمان برای پیامبر ادامه…

۰۵ آذر ۱۳۹۶

گزارش اختصاصی زیتون از سمپوزیوم «اکنون، ما و شریعتی»؛

آواز دسته‌جمعی یاران شریعتی

زیتون- ماهو منفرد: سمپوزیوم علمی «اکنون، ما و شریعتی» با حضور ۲۷ سخنران در روزهای پایانی هفته گذشته (اول و دوم آذر ماه) در تالار مطهری دانشگاه تربیت مدرس با حضور انبوه دانشجویان برگزار شد تا این مسئله از زوایای گوناگون واکاوی شود که دکتر علی شریعتی چه نسبتی ادامه…