بایگانی

۲۸ خرداد ۱۳۹۶

شریعتی، کویریات و دوران «پسا-ارشاد»

گفت‌‌وگو با سروش دباغ

زیتون-احسان ابراهیمی: خرداد در تقویم تحولات سیاسی اجتماعی ایرانیان در چند دهه اخیر، ماه به خصوصی است. رخدادهای مهمی در این ماه، بر روند زندگی ایرانیان تاثیر گذاشته است. خرداد ماه امسال مصادف است با چهلمین سالگرد درگذشت دکتر علی شریعتی و همچنین هشتمین سال «جنبش سبز» و ادامه…

۲۸ خرداد ۱۳۹۶

بازگشت به شریعتی؛ بازگشت به عدالت

حسن یوسفی‌اشکوری

از زمان شریعتی و به طور کلی از مقطع رخداد انقلاب بهمن ۵۷، حدود چهل سال گذشته است. در این دوران ظاهرا کوتاه تحولات مهم و ژرفی در ایران و منطقه و ایران رخ داده است. در غرب سرمایه‌داری بحران‌هایی رخ داده و یا در حال رخ دادن است. خوش‌خیالی‌های پایان تاریخ و پیروزی نهایی لیبرالیسم آرمانی راست‌گرایان در حال سپری شدن و یا همراه با فاجعه‌های ریز و درشت انسانی و تخریب زیست‌محیطی است. توهم پایان عمر مذهب، به گونه‌ای که در نظر برخی شیرین جلوه کرده بود، اکنون دارد به برآمدن انواعی از بنیادگرایی ضد تجدد و خشن و وحشی در اشکال مسیحی و یهودی و اسلامی و حتی سکولار منتهی می‌شود…

۲۶ خرداد ۱۳۹۶

«بازگشت» به کدامین شریعتی؟

هادی حکیم شفایی

با بازخوانی هرمنوتیک شریعتی، شاید تا حد زیادی بتوان به یک توافق تفسیری از اندیشه شریعتی در میان موافقان و مخالفان او و میان روشنفکران دیندار و روشنفکران غیردینی، نائل شد.

۲۳ خرداد ۱۳۹۶

رویاروی «رویا» – ۲

گفت‌و‌گو‌ با عبدالکریم سروش

در این بخش انتقادات محسن کدیور به فرضیه «رویاهای رسولانه» را با عبدالکریم سروش در میان گذاشته ایم

۲۰ خرداد ۱۳۹۶

نماز جمعه، از خاستگاهی دموکراتیک تا پشتیبانی از استبداد

جواد شریفی

اگر خواسته باشیم منتقدانه درباره نماز جمعه، پیشینه اش و وضعیت امروزینش بیندیشیم؛ این پرسش ها فراروی ماست: آیا این چیزی که امروزه به نام نماز جمعه وجود دارد همان چیزی است که در صدر اسلام تشریع شد؟ آیا شکل نماز جمعه در طول تاریخ، دگرگون نشده؟ کارکرد ادامه…

۱۲ خرداد ۱۳۹۶

درنگی در باب فعالیت سیاسی عایشه همسر پیامبر

حسن یوسفی اشکوری

طرح موضوع نیز از این نظر مهم است که به عایشه ایراد گرفته چ‌اند که او حق نداشته وارد منازعات سیاسی و نظامی بشود. البته روشن است که چنین ایراد و انتقادی ربطی خاص به جدال‌های فرقه‌ای شیعه و سنی ندارد. زیرا عموم مسلمانان با هر گرایشی از گذشته تا کنون از این منظر بر عایشه نقد وارد کرده و بر او تاخته‌اند. آیا این ایراد وارد و مقبول است؟ روشن است که نوع پاسخ به این پرسش می‌تواند در نگاه کنونی مسلمانان در باره جنسیت و زنانگی و مردانگی اثر مستقیم بگذارد. آنچه در پی می‌آید پاسخ این چالش دیرین است.

۰۳ خرداد ۱۳۹۶

گفت‌و‌گو با ‌عبدالکریم سروش درباره رویاهای رسولانه؛

رویاروی «رویا»

گفت‌و‌گو ‌با عبدالکریم سروش؛

زیتون–افسانه فرامرزی: سال گذشته، در حالی که سه سال از انتشار  سلسله مقالات «محمد(ص) راوی رویاهای رسولانه» در سایت «جرس» گذشته بود، گفت‌و‌گوی تلویزیونی عبدالکریم سروش با عبدالعلی بازرگان در برنامه‌ی «پرگار»، فرضیه «رویاهای رسولانه» را به تمامی به عرصه‌ی عمومی کشاند. این فرضیه که  در زمان انتشار نیز ادامه…

۲۹ اردیبهشت ۱۳۹۶

آفت فریب بر جان سیاست؛ دست‌آورد جدید محافظه‌کاران

مهدی نوربخش

درآمد: سیاست‌ورزی محافظه‌کاران در ایران، ‌سیاست کشور  را دست‌کم به سه آفت گرفتار کرده است. اول نوع حکومت ایده‌آلی که برای استقرار آن تلاش می‌کنند، که یک دولت استبدادی دینی‌ست. در این حکومت یک فرد با تکیه بر نیروهای مسلّح به انسجام ملی‌ از طریق قهر و غلبه ادامه…

۱۴ اردیبهشت ۱۳۹۶

اسلام‌هراسی و اسلام‌گرایی در غرب

شیرین عبادی

زمینه مساعد برای روش افکار داعشی اول جهل است و بعد عدم عدالت اجتماعی؛ باید با این دو عامل مبارزه کرد تا افکار داعشی نتواند رشد یافته و پیروان جدیدی جذب کند. دولتهای غربی باید بودجه‌ای را که برای جنگیدن با داعش در نظر گرفته اند صرف مبارزه با بی‌سوادی و ساختن مدرسه کنند. بجای ریختن بمب بر سر مردم باید با وسایل آموزشی و کتاب آنها را بمباران کنید. شاهد بودید که تروریست‌ها چگونه از مدرسه هراس دارند تا حدی که ملاله یوسف زای را به خاطر تحصیل ترور می‌کنند و بوکو حرام اولین هدف مبارزاتی خود را تعطیل مدارس غربی اعلام کرده است. زیرا از نظر آنان علم فقط فراگیری مقررات اسلامی است آن هم به شیوه ای که آنان تفسیر و درک می‌کنند. پس روش مبارزه با داعش را باید تغییر داد تا بتوان به نتیجه رسید و الّا دنیا شاهد اغتشاش و هرج و مرجی روز افزون خواهد بود.

۱۰ اردیبهشت ۱۳۹۶

تحلیلی نو بر شورش‌ها علیه عثمان

حسن یوسفی اشکوری

در این گفتار ذیل دو عنوان زمینه ها و دلیل اجتماعی و سیاسی و دینی شورش بر ضد عثمان و قتل خلیفه بررسی خواهد شد: عوامل سنتی و رایج این شورش و دلایل جامعه شناختی تازه تر که ابعاد مهمی از تحولات آن دوران را نشان می دهد.

۲۶ فروردین ۱۳۹۶

آیا دین و روشنفکری در تناقض‌اند؟

عبدالبشیر فکرت‌بخشی

نقدی بر آراء مصطفی ملکیان با عنایت به مصاحبه‌ی او با سایت فرهنگ‌امروز

۱۹ فروردین ۱۳۹۶

شبهه تحریف و مسئله وثاقت تاریخی قرآن

حسن یوسفی‌اشکوری

در بخش نخست مبحث چگونگی و چرایی کتابت و جمع و تدوین ارائه شد و اکنون در ادامه آن موضوع مهم شبهه تحریف و یا دگردیسی در متن قرآن (اعم از قرآن عثمانی و جز آن) تقدیم می شود.

۱۱ فروردین ۱۳۹۶

تقابل دو نحله‌ی «عرفان فناجو» و «انسان‌خدایی»

شیرین‌دخت دقیقیان

این جستار، مقایسه‌ای تطبیقی خواهدبود میان مفاهیم «اصل» و «وصل» نزد مولوی با پاسخ آفرینش‌شناسی و هستی‌شناسی قبالای فلسفی/کاربردی به پرسش اصل و وصل.

۱۱ فروردین ۱۳۹۶

روایتی مستقیم از پشت دیوارهای دادگاه و زندان ویژه روحانیت

رضا علیجانی

اشکوری در جایی خاطره دیدارش با خاتمی را نقل می‌کند که وی از پرونده او و آغاجری و مهندس سحابی اظهار نگرانی و ناراحتی می‌کند و می‌گوید رهبر هم با اعدام شما موافق نبود اما این هاشمی شاهرودی اوه اوه. یوسفی دوبار در طول کتاب با نقل قول‌هایی مطرح می‌کند که هاشمی شاهرودی حامی برخی مسئولان دادگاه ویژه برای اجرای حکم اعدام و یا عامل جلوگیری از آزادی او بوده است. البته او از نفاق و ریاکاری محسنی‌اژه‌ای هم روایت می‌کند که از سویی به کروبی می‌گفته که در پی کمک به پرونده اشکوری است و از سویی در پشت صحنه تلاش می‌کند از مراجع علیه وی فتوای ارتداد بگیرد و او را اعدام کند. اما در این تلاش ناموفق می‌ماند و حتی مکارم شیرازی نیز که مورد تقاضای فتوا نبوده راسا نامه می‌نویسد و این امر را رد می‌کند.

۰۵ فروردین ۱۳۹۶

اسپینوزا، وحی و متن مقدس

سروش دباغ

لبّ سخن اسپینوزا از این قرار است: داده های وحیانی ، از جنس صدا و تصویراند و منشا و علت بیرونی دارند، بر خلاف تفکر انتزاعی[۴۳] و عقلانی که عاری از صدا و تصویر است و از جنس استدلال ورزی و متضمنِ رسیدن از مقدمات به نتایج با بکار بستن روش منطقی؛ فعالیتی که منشاء درونی دارد، نه بیرونی و از مقتضیات بکار گرفتنِ قوۀ عاقله و ملتزم بودن به قواعد عقلانی است.

۲۳ اسفند ۱۳۹۵

گزارشی از گردآوری و تدوین قرآن تا روزگار عثمان

حسن یوسفی اشکوری

شهرت دارد که قرآن در زمان ابوبکر جمع و تدوین شد و در روزگار عثمان اصلاحاتی در آن صورت گرفته و در نهایت به شکل نسخه نهایی و اجماعی اصحاب و مسلمانان در آمد و به زودی در تمام قلمرو اسلام و امپراتوری عربی-اسلامی قرآن عثمانی قران رسمی شمرده شد. اما پیش از ورود به نظریه مشهور ادوار جمع و ویرایش نهایی قرآن، باید اشاره کرد که نظریه مشهور دیگری نیز وجود دارد که متن قرآن در زمان پیامبر کتابت و نیز جمع و تدوین شده بود و سیوطی نیز در «الاتقان» به آن تصریح کرده است.[۱] گرچه نظریه نخست مستند است به گزارشهای مختلف و فراوان تاریخی، که به آنها اشارت خواهد رفت، اما مستندات این نظریه نیز کم نیست و بلکه قابل توجه است.

۲۳ اسفند ۱۳۹۵

نقدی بر کتاب «ابن خلدون و علوم اجتماعی» اثر سیدجواد طباطبایی

حسن محدّثی گیلوایی

اگر بخواهم درباره‌ی تمامی اشکالات نگارشی کتاب «ابن خلدون و علوم اجتماعی» بنویسم، هیچ‌وقت مجال پرداختن به محتوا را نخواهم یافت؛ محتوایی که قرار بود زبان ناتوان و بیان مُعوَج نویسنده آن را به مخاطب منتقل کند. به‌راستی که برای فهم چنین متنی جهد و جهادی بایست کرد و چه بسیار مخاطبان که عطای فهم چنین کتابی را به لقایش خواهند بخشید. این که در نوشته‌های کسی ایرادات و اشکالاتی وجود داشته باشد چیز عجیبی نیست. امّا من از این در حیرت‌ام که چه‌گونه کسی که در این سطح قرار دارد، می‌تواند بر همه‌گان خرده بگیرد و آنان را با خشونت زبانی شدید بنوازد؟ به‌راستی، کسی که مهارت فارسی‌نویسی و سطح دانش زبانی‌اش چنین است، چه‌گونه می‌تواند استادان دانش‌گاه را به فارسی‌ندانی و بی‌سوادی و وزارت علوم را به ناتوانی در آموزش و ارتقای زبان فارسی متّهم کند و به معاون وزیر علوم توصیه کند که از برخی استادان دانش‌گاه «إمتحان إملا» بگیرد؟

۱۵ اسفند ۱۳۹۵

گفت‌وگو با محمود صدری درباره آینده روابط ایران و آمریکا؛

ترامپ یک قوی سیاه است

گفت‌وگو با محمود صدری

زیتون-آناهیتا بختیار: از وقتی دونالد ترامپ سکان ریاست جمهوری را در آمریکا عهده‌دار شده، ادبیات جمهوری اسلامی و آمریکا در قبال هم با نوسان‌های بیشتری روبه‌رو شده است. گاه ادبیات تند می‌شود و گاه با نرمی، انگار از خاکستر زیر آتش سخن می‌گوید. حالا هم با نزدیک شدن به ادامه…

۰۷ اسفند ۱۳۹۵

هرمنوتیک‌های متضاد در خوانش شریعتی

عزیز قاسم‌زاده

در تفسیر متن یا دیدگاه‌های هر متفکری باید بر اساس اصولی حرکت کرد. بخش مهمی از علم هرمنوتیک در پی زدودن ابهام‌های مفهومی متون است تا نزدیک‌ترین قرائت به متنی با ارائه مدل‌هایی، برتری خود را بر قرائت‌های رقیب هویدا سازد. علی شریعتی متفکری است که در این ادامه…

۲۸ بهمن ۱۳۹۵

واکاوی رخداد جنگ های ردّه در زمان ابوبکر

حسن یوسفی اشکوری

جستارهایی در تاریخ هفتاد سال نخست اسلام-قسمت نوزدهم  درآمد این جستار به دو موضوع کاملا متفاوت اختصاص دارد. فصل نخست پاسخی است به یک منتقد و فصل دوم اختصاص دارد به تأملی در رخداد مهم جنگ های رده در آغاز خلافت ابوبکر که به روال معمول خواهد آمد ادامه…

۲۷ بهمن ۱۳۹۵

نقش‌های موازی

محمدرضا واعظ‌شهرستانی

«فروشنده» دربرگیرنده‌ی مفاهیم اخلاقی فلسفی بسیاری است؛ از انتقام گرفته تا بخشش، از خیانت تا اعتماد، از قضاوت تا تجاوز به حریم خصوصی دیگران و در انتها از رابطه‌ای صمیمانه تا حضوری سرد و تنها!

۲۴ بهمن ۱۳۹۵

شریعتی و داعش؛ شریعتی و آزادی

محسن زال

حاتم قادری معتقد است نسبتی بین تفکر شریعتی و داعش وجود دارد و از طرفی از تفکر شریعتی آزادی در نمی‌آید…

۲۱ بهمن ۱۳۹۵

انقلاب ۵۷ و حقوق بشر

هادی حکیم شفایی

حقوق بشر چه جایگاهی در انقلاب ۵۷ داشته است؟ چرا نظام برآمده از انقلاب ۵۷ ، خیلی زود به عنوان یکی از نظام های ناقض حقوق بشر شناخته شد؟ انقلاب اسلامی ۵۷ از جمله انقلاب هایی است که در مورد آن گفته اند :” انقلاب فرزندان خود را ادامه…

۱۶ بهمن ۱۳۹۵

نگاهی به یک اعتراض رمانتیک

جواد موسوی خوزستانی

با آغاز سده بیست میلادی و تحولات ژرف در اغلب کشورهای جهان، بافت پیچیده‌ی فرهنگِ دینی-سیاسی کشورهای خاورمیانه و شمال آفریقا نیز تغییرات شگرفی را از سر گذراند. از نمودهای این تغییرات، شکل‌گیری حرکت‌ها و پویش‌های فرهنگی-اجتماعی از جمله نضج رمانتیسم و خیز بلند رمانتیک‌ها برای تغییر بود. ادامه…

۱۲ بهمن ۱۳۹۵

تجربه نبوی و نگاه علمی

عبدالعلی بازرگان

همان‌طور که می‌دانید، برخی از دین شناسان و متکلمان غربی و نیز بعضی اسلام‌شناسان ایرانی و عرب، کتاب‌های دینی و به‌طور مشخص قرآن را محصول تجربه نبوی می‌دانند، دیدگاه شما در روایت پیامبر از تجربیات خود چگونه است؟ اگر منظور از تجربه نبوی، سیر و سلوک از طریق ادامه…

۰۸ بهمن ۱۳۹۵

بی‌قراری، بی‌تفاوتی و طمانینه

سروش دباغ

«بی‌تفاوتی» به روایت بودا، مولوی و ویتگنشتاین، هم‌عنان با بی‌عملی و دست‌شستن از زندگی روزمره و به گوشه‌ای خزیدن نیست، نگرشی که قائلانی در میان صوفیان مسلمانِ سده های پیشین داشت؛ صوفیانی که می‌گفتند « الامر اسهل من ذلک» و عملا زندگی را رها کرده بودند. بلکه، دعوت به کشیدن سرمه‌ای بر چشم و نگاه‌کردن به دنیا از منظری دیگرگون است؛ نگرشی که متضمن پرداختنِ به اموردنیوی به قدر مکفی و ضروری و نه بیشتر است، نگاهی که کمینه کردن نیازها و وابستگی‌ها را بر می‌کشد و تنظیم مجدد رابطه‌ی با تعلقات را توصیه می‌کند، نه فرو نهادنِ آن‌هارا به طور کامل بسان برخی از گذشتگان.

۰۶ بهمن ۱۳۹۵

تشیع؛ یک حزب سیاسی یا قرائتی متفاوت از دین

علی موحدیان عطار

هرچند ممکن است دیدگاه‌های کلامی تشیع در ماجرای اعتراض به سقیفه توسط علی(ع) مورد تاکید یا استناد قرار نگرفته باشد، اما به‌رغم نتیجه‌گیری آقای یوسفی اشکوری، نمی‌توان آن اعتراض را تنها سرآغاز ساده پیدایش تشیع دانست؛ چرا که اولا وجود دیدگاه‌های مبنی بر مفهوم خاص امامت و خلافت و انحصار آن در معصوم و لزوم پیش‌گزینی و تعیین صاحب این منصب توسط خدا و شخص پیامبر در امام علی(ع) و شیعیان خاص ایشان محرز است.ثانیا، عدم طرح این دیدگاه‌ها در اعتراض به سقیفه می‌توانسته به این دلیل بوده باشد که چنین دیدگاه‌هایی عامه‌فهم و عامه‌پسند نبوده و به همین سبب می‌توانسته منشا سوء‌برداشت و سوء‌استفاده قرار گیرد

۰۶ بهمن ۱۳۹۵

دین، دین‌شناسی و دین‌سرایی

علیرضا علوی‌تبار

نوشته‌ها و گفتارهایی‌ که این روزها در مورد دین‌شناسی، نواندیشی دینی، دین‌سازی و… انتشار می‌یابند آکنده از اصطلاح‌ها و تعبیرهای گوناگون هستند. به گونه‌ای که هرگونه فعالیت بازاندیشانه در مورد آن ها بدون توافق بر سر معنای دقیق این اصطلاح‌ها و تعبیرها ممکن نیست. از این‌رو همان‌طورکه به ادامه…

۰۳ بهمن ۱۳۹۵

تشیع آغازین در پویه تاریخ

حسن یوسفی اشکوری

شیعه به مثابه یک حزب سیاسی بود که با یک اعتراض ساده و روشن آغاز شد و در گردونه تحولات بعدی در طول سه قرن به یک گروه اعتقادی-سیاسی کاملا متمایز و در پاره‌ای موارد متعارض در متن اکثریت مسلمان سامان یافت. به نظر می‌رسد عنوان شیعه از قرن دوم به بعد به جریانی اطلاق شده که یک قرن بعد به شیعه اثنی عشری (امامی) نام‌بردار شده است. در آغاز عنوان «شیعه علی» رایج بود و مصطلح ولی بعدها عنوان شیعه بر عموم شیعیان اطلاق شده است. البته تشیع از همان آغاز به گروه‌های مختلف و حتی متضاد تقسیم شده که می گ‌توان به سه شیعی کیسانیه در قرن دوم و زیدیه و اسماعیلیه در قرن دوم اشاره کرد.

۲۹ دی ۱۳۹۵

رفیقانم سفر کردند هر یاری به اقصایی…

عبدالکریم سروش

شریعتمداری اجازه گرفت که سؤالی را با آیت‌‌الله در میان بگذارد. آن‌گاه با احترام و اختصار تمام گفت: شما که مصدّق را نامسلمان خوانده‌اید، آیا اطلاعاتی به محضر شریف مستطاب حضرت‌عالی رسیده است؟ آقای خمینی تأمّلی کرد و سر برداشت و گفت: بلی، اطلاعات بسیار! ا