بایگانی

۲۳ آبان ۱۳۹۶

چند نکته قابل تأمل در باره رخداد نهروان و خوارج

حسن یوسفی اشکوری

جستارهایی در تاریخ هفتاد سال نخست اسلام – قسمت بیست و هشتم   درآمد سومین جنگی که در دوران فرمانروایی امام علی بن ابیطالب رخ داد جنگ نهروان بود. این حادثه در سال ۳۸ هجرت واقع شد. در پی جنگ خونین صفین و جریان حکمیت، گروهی از یاران ادامه…

۲۷ مهر ۱۳۹۶

علیرضا رجایی؛ نماد «متانت، نجابت و شرافت»

حسن یوسفی اشکوری

اگر کسی از من بپرسد با شناختی که شما از دکتر علیرضا رجایی دارید، او را در چند جمله معرفی کنید، بی‌درنگ خواهم گفت: نماد متانت، نجابت و شرافت. این شناخت من برآمده از حدود سی سال آشنایی، همفکری و همکاری در اشکال مختلف کارهای فرهنگی و سیاسی ادامه…

۰۵ مهر ۱۳۹۶

نقد و بررسی کتاب «شهید جاوید» درباره قیام امام حسین

حسن یوسفی اشکوری

این نوشتار گزارش نقادانه‌ای است از یک کتاب و آرای نویسنده آن و هرگز حاوی تحلیل مستقل و جداگانه و جامع از ماجرای جنبش امام حسین و داستان کربلا نیست و همین طور نظریات خاص نویسنده را نمایندگی نمی‌کند

۲۱ شهریور ۱۳۹۶

دلایل امام علی در عدم مشروعیت خلافت معاویه

حسن یوسفی اشکوری

جستارهایی در تاریخ هفتاد سال نخست اسلام – قسمت بیست و ششم   درآمد هرچند مناقشه عمیق معاویه با امیرالمؤمنین علی‌ابی‌طالب به بهانه خون‌خواهی خلیفه مقتول (عثمان بن عفّان) بود اما انگیزه پیدا و پنهان معاویه (البته به نمایندگی تبار اموی) رقابت با علی و نفی خلافت او ادامه…

۰۷ شهریور ۱۳۹۶

صدای انقلاب و وجدان انقلاب

حسن یوسفی اشکوری

درگذشت دکتر ابراهیم یزدی هرچند غیر منتظره نبود (با اطلاعاتی که تقریبا روزمره داشتیم) اما واقعا دردناک و می توان گفت فاجعه بار بود. هر شخصیتی با هر موقعیت و منزلت و نقشی که دارد و یا می تواند داشته باشد، بالاخره روزی (دیر یا زود) از این ادامه…

۰۱ شهریور ۱۳۹۶

چرا امام علی به دادخواهی قتل عثمان رسیدگی نکرد؟

حسن یوسفی اشکوری

معاویه و امویان از ماجرای قتل عثمان برای تضعیف و شکست علی و همواره کردن راه اقتدار سیاسی خود سوء استفاده می کردند. آنان از پیش علی را تهدید کرده بودند. طبری این تهدید را چنین گزارش می کند: در روزهای آخر کار عثمان یک بار علی نزد عثمان رفت و ضمن گفتگویی معترضانه گفت: «ای امیر مؤمنان تو را چه می شود؟». بنی امیه به یک زبان گفتند: «ای علی، ما را به هلاکت دادی و با امیر مؤمنان چنین کردی، به خدا اگر به آن چه می خواهی برسی، دنیا بر تو تلخ خواهد شد.[۲۳] از این رو با اقتدار یافتن علی، تمام توان و امکانات خود را در بستری از عواطف و تحریکات احساسات به بهانه قتل «خلیفه مظلوم» و خونخواهی او به کار گرفتند تا بار دیگر به قدرت بازگردند و در این کار البته کامیاب شده و با برقراری صلح بین وارث و جانشین علی، حسن بن علی، و انتقال خلافت به معاویه این خواسته حاصل شد.

۲۱ مرداد ۱۳۹۶

بازگشت به عدالت | گفت‌وگوی رضا علیجانی با حسن یوسفی‌اشکوری

بخش اول بخش دوم

۱۰ مرداد ۱۳۹۶

بازنگری در چگونگی و چرایی حکمیت

حسن یوسفی اشکوری

جستارهایی در تاریخ هفتاد سال نخست اسلام – قسمت بیست و چهارم   درآمد می دانیم که پس از جمل در سال ۳۶ هجری پیکار صفین رخ داد. در این پیکار دو سپاه عراق و شام در محلی به نام «صفّین»[۱] رویاروی شده و طی حدود چهار ماه ادامه…

۱۹ تیر ۱۳۹۶

چرا امام علی کوفه را مرکز خلافت اسلامی قرار داد؟

حسن یوسفی‌اشکوری

در این نوشتار کوتاه، در آغاز گزارشی از چرایی این انتقال و آرای مختلف در این باب، خواهد آمد و بعد اشارتی کوتاه خواهد شد در باب پیامدهای این انتقال برای علی و خلافتش و در نهایت تحلیلی کوتاه در باره اهمیت این جابجایی در تاریخ ایران پس از اسلام و لاجرم برای ما ایرانیان ارائه خواهد شد.

۲۸ خرداد ۱۳۹۶

بازگشت به شریعتی؛ بازگشت به عدالت

حسن یوسفی‌اشکوری

از زمان شریعتی و به طور کلی از مقطع رخداد انقلاب بهمن ۵۷، حدود چهل سال گذشته است. در این دوران ظاهرا کوتاه تحولات مهم و ژرفی در ایران و منطقه و ایران رخ داده است. در غرب سرمایه‌داری بحران‌هایی رخ داده و یا در حال رخ دادن است. خوش‌خیالی‌های پایان تاریخ و پیروزی نهایی لیبرالیسم آرمانی راست‌گرایان در حال سپری شدن و یا همراه با فاجعه‌های ریز و درشت انسانی و تخریب زیست‌محیطی است. توهم پایان عمر مذهب، به گونه‌ای که در نظر برخی شیرین جلوه کرده بود، اکنون دارد به برآمدن انواعی از بنیادگرایی ضد تجدد و خشن و وحشی در اشکال مسیحی و یهودی و اسلامی و حتی سکولار منتهی می‌شود…

۱۲ خرداد ۱۳۹۶

درنگی در باب فعالیت سیاسی عایشه همسر پیامبر

حسن یوسفی اشکوری

طرح موضوع نیز از این نظر مهم است که به عایشه ایراد گرفته چ‌اند که او حق نداشته وارد منازعات سیاسی و نظامی بشود. البته روشن است که چنین ایراد و انتقادی ربطی خاص به جدال‌های فرقه‌ای شیعه و سنی ندارد. زیرا عموم مسلمانان با هر گرایشی از گذشته تا کنون از این منظر بر عایشه نقد وارد کرده و بر او تاخته‌اند. آیا این ایراد وارد و مقبول است؟ روشن است که نوع پاسخ به این پرسش می‌تواند در نگاه کنونی مسلمانان در باره جنسیت و زنانگی و مردانگی اثر مستقیم بگذارد. آنچه در پی می‌آید پاسخ این چالش دیرین است.

۰۸ خرداد ۱۳۹۶

حبیب‌الله آشوری و «جنگ عمامه»

حسن یوسفی‌اشکوری

نمی‌دانم چه رخ داده که این روزها بار دیگر برخی در ایران نبش قبر کرده و دوباره در باره مرحوم حبیب‌الله آشوری (نویسنده کتاب توحید) سخن گفته و عملا با اتهام‌زنی در مقام تحریف حقایق و تخریب شخصیت آن مرحوم برآمده‌اند. واقعا نمی‌دانم چه خبر است و پشت ادامه…

۳۰ اردیبهشت ۱۳۹۶

سخنی با دو مقام عالی نظام جمهوری اسلامی

حسن یوسفی‌اشکوری

بالاخره این انتخابات نیز گذشت. البته به خیر و خوشی. بر مردمی که با آگاهی و مسئولیت‌پذیری تشخیص دادند که با توجه به تجارب تاریخی و شرایط خاص جهان و منطقه و میهن، از مسالمت‌جویانه‌ترین ابزار حل منازعات اجتماعی و سیاسی برای مدیریت خرد و کلان کشور یعنی ادامه…

۲۴ اردیبهشت ۱۳۹۶

چرا شرکت در انتخابات و رأی به روحانی قابل دفاع است؟

حسن یوسفی‌اشکوری

بگذارید صادقانه بگویم. من خودم از همین گروه مرددها هستم که بسته به موقعیت‌ها تصمیم می‌گیرم ولی همواره معتقد بوده و هستم که اگر حداقل شرایط برای حضور در انتخابات فراهم باشد، نباید قهر کرد و پشت به صندوق ایستاد و غیر مسئولانه شعار تحریم داد…

۱۰ اردیبهشت ۱۳۹۶

تحلیلی نو بر شورش‌ها علیه عثمان

حسن یوسفی اشکوری

در این گفتار ذیل دو عنوان زمینه ها و دلیل اجتماعی و سیاسی و دینی شورش بر ضد عثمان و قتل خلیفه بررسی خواهد شد: عوامل سنتی و رایج این شورش و دلایل جامعه شناختی تازه تر که ابعاد مهمی از تحولات آن دوران را نشان می دهد.

۱۹ فروردین ۱۳۹۶

شبهه تحریف و مسئله وثاقت تاریخی قرآن

حسن یوسفی‌اشکوری

در بخش نخست مبحث چگونگی و چرایی کتابت و جمع و تدوین ارائه شد و اکنون در ادامه آن موضوع مهم شبهه تحریف و یا دگردیسی در متن قرآن (اعم از قرآن عثمانی و جز آن) تقدیم می شود.

۲۳ اسفند ۱۳۹۵

گزارشی از گردآوری و تدوین قرآن تا روزگار عثمان

حسن یوسفی اشکوری

شهرت دارد که قرآن در زمان ابوبکر جمع و تدوین شد و در روزگار عثمان اصلاحاتی در آن صورت گرفته و در نهایت به شکل نسخه نهایی و اجماعی اصحاب و مسلمانان در آمد و به زودی در تمام قلمرو اسلام و امپراتوری عربی-اسلامی قرآن عثمانی قران رسمی شمرده شد. اما پیش از ورود به نظریه مشهور ادوار جمع و ویرایش نهایی قرآن، باید اشاره کرد که نظریه مشهور دیگری نیز وجود دارد که متن قرآن در زمان پیامبر کتابت و نیز جمع و تدوین شده بود و سیوطی نیز در «الاتقان» به آن تصریح کرده است.[۱] گرچه نظریه نخست مستند است به گزارشهای مختلف و فراوان تاریخی، که به آنها اشارت خواهد رفت، اما مستندات این نظریه نیز کم نیست و بلکه قابل توجه است.

۱۹ اسفند ۱۳۹۵

از برلین تا اوین

خاطرات زندان حسن یوسفی اشکوری

در بیان این خاطرات، انگیزه‌ای جز بیان وقایع و واقعیت‌ها نداشتم و ندارم. سخت بر این اعتقادم که یا نباید خاطرات نوشت یا باید در حد ممکن درست و بی‌طرفانه و منصفانه نوشت، حتی اگر به زیان نویسنده یا گوینده خاطرات باشد. برخی از دوستان، که پیش از انتشار، این مجموعه را خوانده بودند، از باب مصلحت‌اندیشی توصیه کردند که فلان مورد به سود شما نیست یا برخی موارد در مورد بعضی شخصیت‌های معتبر و مقبول، ممکن است به زیان آنها باشد و بهتر است این نوع گزارش‌ها حذف شوند، اما من روا ندانستم و …

۲۸ بهمن ۱۳۹۵

واکاوی رخداد جنگ های ردّه در زمان ابوبکر

حسن یوسفی اشکوری

جستارهایی در تاریخ هفتاد سال نخست اسلام-قسمت نوزدهم  درآمد این جستار به دو موضوع کاملا متفاوت اختصاص دارد. فصل نخست پاسخی است به یک منتقد و فصل دوم اختصاص دارد به تأملی در رخداد مهم جنگ های رده در آغاز خلافت ابوبکر که به روال معمول خواهد آمد ادامه…

۰۳ بهمن ۱۳۹۵

تشیع آغازین در پویه تاریخ

حسن یوسفی اشکوری

شیعه به مثابه یک حزب سیاسی بود که با یک اعتراض ساده و روشن آغاز شد و در گردونه تحولات بعدی در طول سه قرن به یک گروه اعتقادی-سیاسی کاملا متمایز و در پاره‌ای موارد متعارض در متن اکثریت مسلمان سامان یافت. به نظر می‌رسد عنوان شیعه از قرن دوم به بعد به جریانی اطلاق شده که یک قرن بعد به شیعه اثنی عشری (امامی) نام‌بردار شده است. در آغاز عنوان «شیعه علی» رایج بود و مصطلح ولی بعدها عنوان شیعه بر عموم شیعیان اطلاق شده است. البته تشیع از همان آغاز به گروه‌های مختلف و حتی متضاد تقسیم شده که می گ‌توان به سه شیعی کیسانیه در قرن دوم و زیدیه و اسماعیلیه در قرن دوم اشاره کرد.

۲۶ دی ۱۳۹۵

مرثیه جنگل

حسن یوسفی اشکوری

این روزها می‌شنوم که قانون حفاظت جنگل در مجلس سخن در میان است. گویا قرار است که در طول ده‌ سال برخی کنترل‌ها در بهره‌برداری از جنگل‌های شمال اعمال شود تا به اصطلاح امکان تنفسی برای جنگل‌ها فراهم آید و در این مدت جنگل‌ها بتوانند اندکی تمدید قوا ادامه…

۱۸ دی ۱۳۹۵

تأملی در رخداد غدیر

حسن یوسفی اشکوری

در این‌جا یک نکته را روشن کنم و آن این‌که محل اختلاف فضایل و مناقب و حتی شایستگی بیشتر علی برای خلافت نیست، بلکه محل نزاع دقیقا این است که آیا پیامبر، علی را به عنوان جانشین خود تعیین و در واقع نصب کرده و این تعیین نیز به فرمان خداوند و از موضع حکم شرعی بوده یا نه…

۲۷ آذر ۱۳۹۵

خلافت از دیدگاه امام علی؛ انتخابی یا انتصابی؟

حسن یوسفی اشکوری

کسی را به جانشینی سیاسی خود برنگزید و حتی وقتی مردم از او می پرسند پس از او چه کنند مثلا با فرزندش حسن بیعت کنند، به صراحت می گوید: نه می گویم آری و نه می گویم نه، شما بهتر می دانید. کسی پرسید: ای امیر مؤمنان کسی را تعیین نمی کنید؟ فرمود: نه، همان طور که پیغمبر خدا آنها را به خودشان واگذاشت، من نیز به خودشان وا می گذارم.

۰۸ آذر ۱۳۹۵

چه نیازی به فراکسیون با معیار زبان؟

حسن یوسفی اشکوری؛ نواندیش دینی و نماینده سابق مجلس

درباره تشکیل فراکسیون ترکان و یا ترک زبانان در مجلس شورای اسلامی در مرحله نخست باید دید هدف و یا اهداف چنین اقدامی چیست. ظاهراً طبق سخنانی که گاه و بیگاه گفته شده، هدف اصلی و اساسی چنین اقدامی، دفاع از حقوق قومی ترک زبانان در مناطق ترک ادامه…

۰۶ آذر ۱۳۹۵

«انحصار فرمانروایی در قریش»؛ نقد و بررسی یک حدیث

حسن یوسفی اشکوری

جستارهایی در تاریخ هفتاد سال نخست اسلام-قسمت پانزدهم درآمد یکی از موضوعات پر چالش و مهم و در عین حال مبهم در تاریخ نیم قرن نخست، دعوی «الائمه من قریش» است که در هنگامه نزاع سیاسی دو جناح مسلمان مکی (مهاجرین) و مدنی (انصار) از سوی ابی‌بکر در ادامه…

۲۱ آبان ۱۳۹۵

آیا دنیا دارد احمدی‌نژادی می‌شود؟

حسن یوسفی اشکوری

احتمالا در سال دوم ریاست‌جمهوری محمود احمدی نژاد و در بحبوحه جنجال بر سر انکار هولوکاست بود که خبرنگار تلویزیون فرانسه در یک گفت‌وگو با اشاره به همان ماجرای هولوکاست به احمدی‌نژاد گفت: اغلب مردم جهان و بیشتر در اروپا و فرانسه با حرف‌های شما مخالف‌اند و احمدی‌نژاد ادامه…

۱۵ آبان ۱۳۹۵

تأملی در باب حمله به کاروان‌های قریش

حسن یوسفی اشکوری

در قلمرو موضوع جهاد تتمه‌ای باقی مانده که ناگزیر لازم است بدان به طور مستقل پرداخته شود و آن موضوع چند حمله به چند کاروان تجاری و یا گروه نظامی قریش از سوی پیامبر اسلام و مسلمانان در مدینه است

۲۹ مهر ۱۳۹۵

در چند و چون تاریخ‌نگاری اسلام

حسن یوسفی اشکوری

اخیرا دوست گرامی جناب آقای دکتر محمدرضا نیکفر در مقام پاسخ بر یک مقاله آقای سروش دباغ، مقاله‌ای با عنوان «خود دین» در سایت رادیو زمانه (مورخ ۱۹ مهرماه ۹۵) انتشار داده و در یکی از پانوشت‌های آن، به نوشته‌ای از من اشاره کرده و رویکرد من به ادامه…

۰۸ مهر ۱۳۹۵

دلایل مخالفت امام حسین با یزید و خلافتش

حسن یوسفی اشکوری

به گمانم مبهم‌ترین و از این رو چالش‌برانگیزترین رخداد قرن نخست اسلام (و احیانا تمام ادوار تاریخ اسلام) رخداد پیچیده جنبش امام حسین بن علی و واقعه کربلاست. انگیزه‌های این جنبش چه بوده و حسین به واقع دنبال چه هدف و یا اهدافی بوده است؟ چرا چنین مواجهه فاجعه‌باری رخ داد؟ مواضع دو طرف چه بوده و هر یک در وقوع چنین واقعه هولناکی چه نقشی داشته‌اند؟ آیا جنبش کربلا یک جنبش اصلاحی بود و یا انقلابی و براندازانه؟

۱۶ شهریور ۱۳۹۵

جای خالی یک خداپرست سوسیالیست

چهل سال از درگذشت دکتر محمد نخشب گذشت

زیتون ـ مرتضی کاظمیان: ۱۸ شهریورماه هم‌زمان است با سالروز درگذشت زنده‌یاد دکتر محمد نخشب، نظریه‌پرداز و کنشگر سیاسی، و از بانیان نهضت خداپرستان سوسیالیست. چهل سال پیش (سال ۱۳۵۵) نخشب در غربت و مهاجرت (آمریکا) چشم بر جهان فروبست. نخشب (متولد ۱۳۰۲) از پرچمداران شاخص چپ ملی ادامه…