بایگانی

۰۴ اردیبهشت ۱۳۹۷

آیا امام حسن با معاویه به خلافت بیعت کرد؟

حسن یوسفی اشکوری

جدای از اصل صلح و واگذاری مقام امامت و خلافت به رقیب، آیا ایشان با معاویه بن ابی‌سفیان به خلافت بیعت کرده است یا نه. طرح این پرسش بدان دلیل است که در این باره برخی تردید کرده و حتی بدان پاسخ داده‌اند. البته در پی آن تحقیقی در باره اتهام مشهور همسرگزینی‌های پیاپی امام حسن و طلاق های فراوان او نیز ارائه خواهد شد.

۱۳ فروردین ۱۳۹۷

آیا امام حسن خلافت را به پول فروخت؟

حسن یوسفی اشکوری

آیا حسن بن علی از همان آغاز به جد در اندیشه مقابله نظامی با معاویه بوده است یا استراتژی صلح و سازش را برگزیده بود که قدم به قدم پیش برد؟ پرسش مهم دیگر این است که پیشنهاد دهنده صلح چه کسی بوده؛ امام حسن یا معاویه؟ شروط صلح کدامین بوده و دقیقا بین دو طرف قرارداد چه قول و قرارهایی نهاده شد؟ و بالاخره این که آیا امام حسن با معاویه به خلافت بیعت کرد؟ اصولا این صلح دقیقا و در عمل به چه معنا بود؟ آیا این اقدام صرفا به معنای کناره‌گیری و ترک جنگ بوده و یا صلح و بیعت با معاویه به طور ضمنی و ایجابی متضمن مشروعیت بخشیدن سیاسی به طرف مقابل نیز بوده است؟

۰۷ اسفند ۱۳۹۶

ابهام‌زدایی از صلح امام حسن با معاویه

حسن یوسفی اشکوری

یکی از مبهم‌ترین فرازهای تاریخ هفتاد سال نخست اسلام، فراز مربوط به صلح امام حسن با معاویه‌بن ابی‌سفیان است که در سال ۴۱ هجرت اتفاق افتاد. چنان که می‌دانیم پس از احراز خلافت به وسیله علی بن ابی‌طالب در سال ۳۵ هجری، معاویه تنها امیر بازمانده از عصر خلفای پیشین (عمر و عثمان) بود که در آغاز، به دلایلی که در جستارهای قبلی بدان‌ها اشارت رفت، از بیعت و به رسمیت شناختن خلافت علی تن زد و پس از چندی با خلیفه رسمی و مشروع مسلمانان به نبرد برخاست و بانی جنگ خونین و پر تلفات صفین شد. در پی رخداد مهم حکمیت، معاویه مدعی خلافت شد و در شام عملا خلافت را بر عهده گرفت و پیکر واحد خلافت اسلامی به دو بخش عمده تقسیم شد. تکاپوهای امام علی برای تسلیم معاویه متمرد به جایی نرسید.

۰۳ اسفند ۱۳۹۶

جدال با درویشان؛ نگاهی در اعماق

حسن یوسفی‌اشکوری

این پرسش همواره مطرح بوده و هست که راستی نزاع دو گروه مسلمان و حتی متشرعِ فقیهانِ حاکم و صوفیان درویش (فعلا صوفیان گنابادی) بر سر چیست؟ و در واقع محل نزاع در کجاست؟

۲۲ دی ۱۳۹۶

چند نکته در باب رهبری آیت‌الله خامنه‌ای

حسن یوسفی اشکوری

اصولا از لحاظ شرعی کسی که خود را برای انجام کاری صالح و توانا نمی‌داند، بر او حرام است که متقبل آن شود. وانگهی، رفتارهای کاملا متناقض بعدی خامنه‌ای، تا حدود زیادی دعوی صداقت اولیه را با تردید جدی مواجه می‌کند. بی‌تردید بسیاری از سیاست‌ها و عمل‌کردهای جناب خامنه‌ای در این حدود سه دهه به صرف مقتضای بسط قدرت و یا تأمین مصالح دینی و ملی در چهارچوب یک نظام دینی و قانونی قابل تفسیر و قابل قبول نبوده و نیست. مثلا ادعای مرجعیت دینی، و آن هم با زور و فشار نیروهای امنیتی، با کدام معیار و موازین شرعی و حقوقی سازگار است؟ یا ارائه رساله عملیه برای خارج از کشور و نه داخل، چگونه پذیرفتنی است؟

۱۶ دی ۱۳۹۶

تاریخ نگاری یک سویه در توجیه مظالم اسرائیل

حسن یوسفی اشکوری

درآمد چندی پیش مقاله ای از من با عنوان «تراژدی فلسطین» در سایت زیتون منتشر شد. بر این نوشته، نقدی به قلم  آقای علی صدر زاده با عنوان«تراژدی ما، تاریخ‌نگاری یک‌سویه در خدمت خشونت» در سایت «گویانیوز» منتشر شد. پس از خواندن این نقد، مدتی با خود کلنجار ادامه…

۰۹ دی ۱۳۹۶

«آخوندا» در سه اپیزود

حسن یوسفی اشکوری

اپیزود اول فکر می‌کنم بهار ۱۳۴۲ بود. کشور در تب و تاب «انقلاب شاه و ملت» (که به زودی به «انقلاب سفید» شهرت یافت) بود. تب‌و‌تابی که از زمستان گذشته آغاز شده بود و با رفراندوم در اسفند ماه ۴۱ و بعدتر با پانزده خرداد ۴۲ به مرحله ادامه…

۲۰ آذر ۱۳۹۶

پاسخی بر نقد نوشته جناب کوشا درباره کتاب «شهید جاوید»

حسن یوسفی اشکوری

درآمد چندی پیش مقاله ای تقریبا مبسوط از اینجانب در باره کتاب «شهید جاوید» اثر زنده یاد نعمت الله صالحی نجف آبادی در سایت زیتون انتشار یافت. در پی آن جناب حجت الاسلام آقای محمدعلی کوشا از فضلای خوش فکر و از شاگردان نویسنده کتاب شهید جاوید، نوشتاری ادامه…

۱۳ آبان ۱۳۹۶

چند نکته قابل تأمل در باره رخداد نهروان و خوارج

حسن یوسفی اشکوری

جستارهایی در تاریخ هفتاد سال نخست اسلام – قسمت بیست و هشتم   درآمد سومین جنگی که در دوران فرمانروایی امام علی بن ابیطالب رخ داد جنگ نهروان بود. این حادثه در سال ۳۸ هجرت واقع شد. در پی جنگ خونین صفین و جریان حکمیت، گروهی از یاران ادامه…

۲۷ مهر ۱۳۹۶

علیرضا رجایی؛ نماد «متانت، نجابت و شرافت»

حسن یوسفی اشکوری

اگر کسی از من بپرسد با شناختی که شما از دکتر علیرضا رجایی دارید، او را در چند جمله معرفی کنید، بی‌درنگ خواهم گفت: نماد متانت، نجابت و شرافت. این شناخت من برآمده از حدود سی سال آشنایی، همفکری و همکاری در اشکال مختلف کارهای فرهنگی و سیاسی ادامه…

۰۵ مهر ۱۳۹۶

نقد و بررسی کتاب «شهید جاوید» درباره قیام امام حسین

حسن یوسفی اشکوری

این نوشتار گزارش نقادانه‌ای است از یک کتاب و آرای نویسنده آن و هرگز حاوی تحلیل مستقل و جداگانه و جامع از ماجرای جنبش امام حسین و داستان کربلا نیست و همین طور نظریات خاص نویسنده را نمایندگی نمی‌کند

۲۱ شهریور ۱۳۹۶

دلایل امام علی در عدم مشروعیت خلافت معاویه

حسن یوسفی اشکوری

جستارهایی در تاریخ هفتاد سال نخست اسلام – قسمت بیست و ششم   درآمد هرچند مناقشه عمیق معاویه با امیرالمؤمنین علی‌ابی‌طالب به بهانه خون‌خواهی خلیفه مقتول (عثمان بن عفّان) بود اما انگیزه پیدا و پنهان معاویه (البته به نمایندگی تبار اموی) رقابت با علی و نفی خلافت او ادامه…

۰۷ شهریور ۱۳۹۶

صدای انقلاب و وجدان انقلاب

حسن یوسفی اشکوری

درگذشت دکتر ابراهیم یزدی هرچند غیر منتظره نبود (با اطلاعاتی که تقریبا روزمره داشتیم) اما واقعا دردناک و می توان گفت فاجعه بار بود. هر شخصیتی با هر موقعیت و منزلت و نقشی که دارد و یا می تواند داشته باشد، بالاخره روزی (دیر یا زود) از این ادامه…

۰۱ شهریور ۱۳۹۶

چرا امام علی به دادخواهی قتل عثمان رسیدگی نکرد؟

حسن یوسفی اشکوری

معاویه و امویان از ماجرای قتل عثمان برای تضعیف و شکست علی و همواره کردن راه اقتدار سیاسی خود سوء استفاده می کردند. آنان از پیش علی را تهدید کرده بودند. طبری این تهدید را چنین گزارش می کند: در روزهای آخر کار عثمان یک بار علی نزد عثمان رفت و ضمن گفتگویی معترضانه گفت: «ای امیر مؤمنان تو را چه می شود؟». بنی امیه به یک زبان گفتند: «ای علی، ما را به هلاکت دادی و با امیر مؤمنان چنین کردی، به خدا اگر به آن چه می خواهی برسی، دنیا بر تو تلخ خواهد شد.[۲۳] از این رو با اقتدار یافتن علی، تمام توان و امکانات خود را در بستری از عواطف و تحریکات احساسات به بهانه قتل «خلیفه مظلوم» و خونخواهی او به کار گرفتند تا بار دیگر به قدرت بازگردند و در این کار البته کامیاب شده و با برقراری صلح بین وارث و جانشین علی، حسن بن علی، و انتقال خلافت به معاویه این خواسته حاصل شد.

۲۱ مرداد ۱۳۹۶

بازگشت به عدالت | گفت‌وگوی رضا علیجانی با حسن یوسفی‌اشکوری

بخش اول بخش دوم

۱۰ مرداد ۱۳۹۶

بازنگری در چگونگی و چرایی حکمیت

حسن یوسفی اشکوری

جستارهایی در تاریخ هفتاد سال نخست اسلام – قسمت بیست و چهارم   درآمد می دانیم که پس از جمل در سال ۳۶ هجری پیکار صفین رخ داد. در این پیکار دو سپاه عراق و شام در محلی به نام «صفّین»[۱] رویاروی شده و طی حدود چهار ماه ادامه…

۱۹ تیر ۱۳۹۶

چرا امام علی کوفه را مرکز خلافت اسلامی قرار داد؟

حسن یوسفی‌اشکوری

در این نوشتار کوتاه، در آغاز گزارشی از چرایی این انتقال و آرای مختلف در این باب، خواهد آمد و بعد اشارتی کوتاه خواهد شد در باب پیامدهای این انتقال برای علی و خلافتش و در نهایت تحلیلی کوتاه در باره اهمیت این جابجایی در تاریخ ایران پس از اسلام و لاجرم برای ما ایرانیان ارائه خواهد شد.

۲۸ خرداد ۱۳۹۶

بازگشت به شریعتی؛ بازگشت به عدالت

حسن یوسفی‌اشکوری

از زمان شریعتی و به طور کلی از مقطع رخداد انقلاب بهمن ۵۷، حدود چهل سال گذشته است. در این دوران ظاهرا کوتاه تحولات مهم و ژرفی در ایران و منطقه و ایران رخ داده است. در غرب سرمایه‌داری بحران‌هایی رخ داده و یا در حال رخ دادن است. خوش‌خیالی‌های پایان تاریخ و پیروزی نهایی لیبرالیسم آرمانی راست‌گرایان در حال سپری شدن و یا همراه با فاجعه‌های ریز و درشت انسانی و تخریب زیست‌محیطی است. توهم پایان عمر مذهب، به گونه‌ای که در نظر برخی شیرین جلوه کرده بود، اکنون دارد به برآمدن انواعی از بنیادگرایی ضد تجدد و خشن و وحشی در اشکال مسیحی و یهودی و اسلامی و حتی سکولار منتهی می‌شود…

۱۲ خرداد ۱۳۹۶

درنگی در باب فعالیت سیاسی عایشه همسر پیامبر

حسن یوسفی اشکوری

طرح موضوع نیز از این نظر مهم است که به عایشه ایراد گرفته چ‌اند که او حق نداشته وارد منازعات سیاسی و نظامی بشود. البته روشن است که چنین ایراد و انتقادی ربطی خاص به جدال‌های فرقه‌ای شیعه و سنی ندارد. زیرا عموم مسلمانان با هر گرایشی از گذشته تا کنون از این منظر بر عایشه نقد وارد کرده و بر او تاخته‌اند. آیا این ایراد وارد و مقبول است؟ روشن است که نوع پاسخ به این پرسش می‌تواند در نگاه کنونی مسلمانان در باره جنسیت و زنانگی و مردانگی اثر مستقیم بگذارد. آنچه در پی می‌آید پاسخ این چالش دیرین است.

۰۸ خرداد ۱۳۹۶

حبیب‌الله آشوری و «جنگ عمامه»

حسن یوسفی‌اشکوری

نمی‌دانم چه رخ داده که این روزها بار دیگر برخی در ایران نبش قبر کرده و دوباره در باره مرحوم حبیب‌الله آشوری (نویسنده کتاب توحید) سخن گفته و عملا با اتهام‌زنی در مقام تحریف حقایق و تخریب شخصیت آن مرحوم برآمده‌اند. واقعا نمی‌دانم چه خبر است و پشت ادامه…

۳۰ اردیبهشت ۱۳۹۶

سخنی با دو مقام عالی نظام جمهوری اسلامی

حسن یوسفی‌اشکوری

بالاخره این انتخابات نیز گذشت. البته به خیر و خوشی. بر مردمی که با آگاهی و مسئولیت‌پذیری تشخیص دادند که با توجه به تجارب تاریخی و شرایط خاص جهان و منطقه و میهن، از مسالمت‌جویانه‌ترین ابزار حل منازعات اجتماعی و سیاسی برای مدیریت خرد و کلان کشور یعنی ادامه…

۲۴ اردیبهشت ۱۳۹۶

چرا شرکت در انتخابات و رأی به روحانی قابل دفاع است؟

حسن یوسفی‌اشکوری

بگذارید صادقانه بگویم. من خودم از همین گروه مرددها هستم که بسته به موقعیت‌ها تصمیم می‌گیرم ولی همواره معتقد بوده و هستم که اگر حداقل شرایط برای حضور در انتخابات فراهم باشد، نباید قهر کرد و پشت به صندوق ایستاد و غیر مسئولانه شعار تحریم داد…

۱۰ اردیبهشت ۱۳۹۶

تحلیلی نو بر شورش‌ها علیه عثمان

حسن یوسفی اشکوری

در این گفتار ذیل دو عنوان زمینه ها و دلیل اجتماعی و سیاسی و دینی شورش بر ضد عثمان و قتل خلیفه بررسی خواهد شد: عوامل سنتی و رایج این شورش و دلایل جامعه شناختی تازه تر که ابعاد مهمی از تحولات آن دوران را نشان می دهد.

۱۹ فروردین ۱۳۹۶

شبهه تحریف و مسئله وثاقت تاریخی قرآن

حسن یوسفی‌اشکوری

در بخش نخست مبحث چگونگی و چرایی کتابت و جمع و تدوین ارائه شد و اکنون در ادامه آن موضوع مهم شبهه تحریف و یا دگردیسی در متن قرآن (اعم از قرآن عثمانی و جز آن) تقدیم می شود.

۲۳ اسفند ۱۳۹۵

گزارشی از گردآوری و تدوین قرآن تا روزگار عثمان

حسن یوسفی اشکوری

شهرت دارد که قرآن در زمان ابوبکر جمع و تدوین شد و در روزگار عثمان اصلاحاتی در آن صورت گرفته و در نهایت به شکل نسخه نهایی و اجماعی اصحاب و مسلمانان در آمد و به زودی در تمام قلمرو اسلام و امپراتوری عربی-اسلامی قرآن عثمانی قران رسمی شمرده شد. اما پیش از ورود به نظریه مشهور ادوار جمع و ویرایش نهایی قرآن، باید اشاره کرد که نظریه مشهور دیگری نیز وجود دارد که متن قرآن در زمان پیامبر کتابت و نیز جمع و تدوین شده بود و سیوطی نیز در «الاتقان» به آن تصریح کرده است.[۱] گرچه نظریه نخست مستند است به گزارشهای مختلف و فراوان تاریخی، که به آنها اشارت خواهد رفت، اما مستندات این نظریه نیز کم نیست و بلکه قابل توجه است.

۱۹ اسفند ۱۳۹۵

از برلین تا اوین

خاطرات زندان حسن یوسفی اشکوری

در بیان این خاطرات، انگیزه‌ای جز بیان وقایع و واقعیت‌ها نداشتم و ندارم. سخت بر این اعتقادم که یا نباید خاطرات نوشت یا باید در حد ممکن درست و بی‌طرفانه و منصفانه نوشت، حتی اگر به زیان نویسنده یا گوینده خاطرات باشد. برخی از دوستان، که پیش از انتشار، این مجموعه را خوانده بودند، از باب مصلحت‌اندیشی توصیه کردند که فلان مورد به سود شما نیست یا برخی موارد در مورد بعضی شخصیت‌های معتبر و مقبول، ممکن است به زیان آنها باشد و بهتر است این نوع گزارش‌ها حذف شوند، اما من روا ندانستم و …

۲۸ بهمن ۱۳۹۵

واکاوی رخداد جنگ های ردّه در زمان ابوبکر

حسن یوسفی اشکوری

جستارهایی در تاریخ هفتاد سال نخست اسلام-قسمت نوزدهم  درآمد این جستار به دو موضوع کاملا متفاوت اختصاص دارد. فصل نخست پاسخی است به یک منتقد و فصل دوم اختصاص دارد به تأملی در رخداد مهم جنگ های رده در آغاز خلافت ابوبکر که به روال معمول خواهد آمد ادامه…

۰۳ بهمن ۱۳۹۵

تشیع آغازین در پویه تاریخ

حسن یوسفی اشکوری

شیعه به مثابه یک حزب سیاسی بود که با یک اعتراض ساده و روشن آغاز شد و در گردونه تحولات بعدی در طول سه قرن به یک گروه اعتقادی-سیاسی کاملا متمایز و در پاره‌ای موارد متعارض در متن اکثریت مسلمان سامان یافت. به نظر می‌رسد عنوان شیعه از قرن دوم به بعد به جریانی اطلاق شده که یک قرن بعد به شیعه اثنی عشری (امامی) نام‌بردار شده است. در آغاز عنوان «شیعه علی» رایج بود و مصطلح ولی بعدها عنوان شیعه بر عموم شیعیان اطلاق شده است. البته تشیع از همان آغاز به گروه‌های مختلف و حتی متضاد تقسیم شده که می گ‌توان به سه شیعی کیسانیه در قرن دوم و زیدیه و اسماعیلیه در قرن دوم اشاره کرد.

۲۶ دی ۱۳۹۵

مرثیه جنگل

حسن یوسفی اشکوری

این روزها می‌شنوم که قانون حفاظت جنگل در مجلس سخن در میان است. گویا قرار است که در طول ده‌ سال برخی کنترل‌ها در بهره‌برداری از جنگل‌های شمال اعمال شود تا به اصطلاح امکان تنفسی برای جنگل‌ها فراهم آید و در این مدت جنگل‌ها بتوانند اندکی تمدید قوا ادامه…

۱۸ دی ۱۳۹۵

تأملی در رخداد غدیر

حسن یوسفی اشکوری

در این‌جا یک نکته را روشن کنم و آن این‌که محل اختلاف فضایل و مناقب و حتی شایستگی بیشتر علی برای خلافت نیست، بلکه محل نزاع دقیقا این است که آیا پیامبر، علی را به عنوان جانشین خود تعیین و در واقع نصب کرده و این تعیین نیز به فرمان خداوند و از موضع حکم شرعی بوده یا نه…