بایگانی

۰۷ مرداد ۱۳۹۶

فضیلت گرایی اخلاقی؛ بررسی تطبیقیِ آراء آیریس مرداک و ابوحامد غزالی

سروش دباغ

خلاصه: در اخلاق هنجاری معاصر، مکاتبی نظیر نتیجه‌گرایی، وظیفه‌گرایی و “اخلاق در نظر اول” قاعده محورند. در مقابل، فضیلت‌گرایی اخلاقی فاعل محور است و غایت قصوای اخلاق در آن تربیت انسان فضیلت‌مند است؛‌ انسانی که ملکات و فضائل اخلاقی چندی در او نهادینه شده است. در این مقاله ادامه…

۰۱ مرداد ۱۳۹۶

🍃 توضیح سروش دباغ درباره‌ی مصاحبه‌ی بهاءالدین خرمشاهی با زیتون

زیتون-سروش دباغ، پژوهشگر دانشگاه تورنتو، با ارسال یادداشتی، پیرامون گفت‌وگوی اخیر بهاءالدین خرمشاهی با زیتون، نسبت به خاطره‌ای از ایشان واکنش نشان داد. بهاءالدین خرمشاهی در بخشی از گفت‌وگو با«زیتون» در ذکر خاطره‌ای از سروش دباغ یاد کرده و گفته بود«آقای سروش دباغ، فرزند دانشمند و فاضل دکتر ادامه…

۲۴ تیر ۱۳۹۶

«رفتار عفیفانه» هم شامل مردان می‌شود هم شامل زنان

گزارشی از یک نشست

زیتون-: شهروز رضوی: نشست نقد و بررسی کتاب «حجاب در ترازو»، با حضور ویکتوریا طهماسبی، استاد مطالعات زنانِ دانشگاه تورنتو، فروغ جهانبخش، استاد مطالعات ادیانِ دانشگاه کویینز و سروش دباغ، صاحب اثر و محقق و پژوهشگر دپارتمان «مطالعات ادیانِ» دانشگاه تورنتو، به همت «بنیاد سهروردی» در شهر تورنتو برگزار ادامه…

۳۱ خرداد ۱۳۹۶

حریم علف‌های قربت

زیتون–  کتاب  «حریم علف های قربت» نوشته‌ی «سروش دباغ» به وسیله انتشارات «اچ اند اس» منتشر شد. مقدمه کتاب برای انتشار در اختیار زیتون قرار گرفته است که در ادامه می آید.  مقدمه «ای شبیه/ مکث زیبا/ در حریم علف های قربت!/ در چه سمت تماشا/ هیچِ خوشرنگ/ سایه ادامه…

۲۸ خرداد ۱۳۹۶

شریعتی، کویریات و دوران «پسا-ارشاد»

گفت‌‌وگو با سروش دباغ

زیتون-احسان ابراهیمی: خرداد در تقویم تحولات سیاسی اجتماعی ایرانیان در چند دهه اخیر، ماه به خصوصی است. رخدادهای مهمی در این ماه، بر روند زندگی ایرانیان تاثیر گذاشته است. خرداد ماه امسال مصادف است با چهلمین سالگرد درگذشت دکتر علی شریعتی و همچنین هشتمین سال «جنبش سبز» و ادامه…

۲۷ اردیبهشت ۱۳۹۶

هم‌وطن! تردید را کنار بگذار

سروش دباغ

مطابق با آموزه‌های مکتب اخلاقیِ «‌فایده‌گرایی قاعده‌محور» ، کنشی به لحاظ اخلاقی موجه است که بیشینه شدن فایده و کمینه شدن درد و رنج برای بیشترین شهروندان را به همراه داشته باشد، کنشی که بتوان آنرا به صورت یک قاعدۀ کلی در آورد. چنان‌که در می‌یابم، در وضعیت کنونی، رای دادن به روحانی با عنایت به کارنامۀ چهار ساله گذشته و هم‌چنین برنامه‌های کنونیِ دولت «تدبیر و امید» در عرصه‌های فرهنگ، اقتصاد، سیاست داخلی و سیاست خارجی، در قیاس با کاندیداهای دیگر، مخصوصا ابراهیم رئیسی و مصطفی میرسلیم، متضمن تولید درد و رنج کمتر برای عموم شهروندان است ؛ افزون بر این می‌تواند در میان مدت فایدۀ بیشتری را نیز رقم زند.

۰۹ اردیبهشت ۱۳۹۶

حجاب در ترازو

سروش دباغ

زیتون- متن پیش‌ رو مقدمه کتاب «حجاب در ترازو» نوشته‌ی «سروش دباغ» است که برای انتشار در اختیار زیتون قرار داده شده است. *** مقدمه از دیرباز جوامع اسلامی با مقولۀ  حجاب و پوشش زنان سر و کار داشته اند. مطابق با تلقیِ رایج، دختران و زنان، هنگامی ادامه…

۰۵ فروردین ۱۳۹۶

اسپینوزا، وحی و متن مقدس

سروش دباغ

لبّ سخن اسپینوزا از این قرار است: داده های وحیانی ، از جنس صدا و تصویراند و منشا و علت بیرونی دارند، بر خلاف تفکر انتزاعی[۴۳] و عقلانی که عاری از صدا و تصویر است و از جنس استدلال ورزی و متضمنِ رسیدن از مقدمات به نتایج با بکار بستن روش منطقی؛ فعالیتی که منشاء درونی دارد، نه بیرونی و از مقتضیات بکار گرفتنِ قوۀ عاقله و ملتزم بودن به قواعد عقلانی است.

۲۷ اسفند ۱۳۹۵

پله‌های کنجکاوی: «گفت و گویی دربارۀ فروغ فرخزاد»

سروش دباغ / محمدرضا واعظ شهرستانی

در این گفت و گو در ابتدا دربارۀ برخی از مباحث مهم این دو مقاله بحث می‌شود. همچنین، در ادامه دربارۀ برخی از مهم‌ترین مؤلفه‌های اگزیستانسیالیستی شعر فروغ گفت و گو شده است و این مسئله مورد واکاوی قرار گرفته است که آیا اصولا تفاوتی میان توصیف صرف دغدغه‌های وجودی یک شاعر و یا نویسنده با هنگامی که به خوانشی اگزیستانسیالیستی از او می‌پردازیم وجود دارد و یا نه

۱۳ اسفند ۱۳۹۵

فرهادی و نگریستن «از وجه ابدی»

سروش دباغ

اگر چه در «فروشنده»، تجاوز و تعدی و خشونت موضوعیت دارد، اما «انسانِ درموقعیت »، محوریت و مرکزیت دارد و گریبان فرهادی را رها نمی کند؛ انسانی که محصول شرایط است و تخته بند زمان و مکان. فرهادی نه در پی تبرئۀ مرد مسنِّ متجاوز است ونه در پی تبلیغِ این عمل غیرانسانی و رماننده

۳۰ بهمن ۱۳۹۵

دو چیز حاصل عمر است نام نیک و ثواب

سروش دباغ

بر خانواده‌ی محترم بازرگان، در دهه‌های گذشته، کمان‌های ملالتِ بسیاری کشیده شده؛ درعین حال، ایشان به سبب آرمان‌های بلند و پاک و وسعت نظری که داشته ، این رنج ها را تحمل کرده و با دل خونین، لب خندان آورده و دست از طلب برنداشته‌اند. از این منظر، در ایران معاصر، خانواده‌ی بازرگان از تبارِ خانواده‌های شریعتی، سحابی، طالقانی، منتظری… است؛ خانواده‌های اصیل و عزیزی که «‌وارث آب و خرد و روشنی‌اند» و از امنیت و آسایش و داشته‌های خود انفاق کرده و حقیقتِ «برّ» را نصیب برده‌اند

۱۴ بهمن ۱۳۹۵

ترامپ، دیده شدن و جامعه مدنی

سروش دباغ

به تعبیر دوستی، مواجه‌شدن با پدیده‌ی احمدی‌نژاد پس از اتمام دوران ریاست جمهوری خاتمی، هم‌چنین سر و کله زدن با پدیده‌ی ترامپ پس ازاتمام دورانِ ریاست جمهوری اوباما، مثل رفتن زیر دوش آب سرد پس از سونای بخار است

۰۸ بهمن ۱۳۹۵

بی‌قراری، بی‌تفاوتی و طمانینه

سروش دباغ

«بی‌تفاوتی» به روایت بودا، مولوی و ویتگنشتاین، هم‌عنان با بی‌عملی و دست‌شستن از زندگی روزمره و به گوشه‌ای خزیدن نیست، نگرشی که قائلانی در میان صوفیان مسلمانِ سده های پیشین داشت؛ صوفیانی که می‌گفتند « الامر اسهل من ذلک» و عملا زندگی را رها کرده بودند. بلکه، دعوت به کشیدن سرمه‌ای بر چشم و نگاه‌کردن به دنیا از منظری دیگرگون است؛ نگرشی که متضمن پرداختنِ به اموردنیوی به قدر مکفی و ضروری و نه بیشتر است، نگاهی که کمینه کردن نیازها و وابستگی‌ها را بر می‌کشد و تنظیم مجدد رابطه‌ی با تعلقات را توصیه می‌کند، نه فرو نهادنِ آن‌هارا به طور کامل بسان برخی از گذشتگان.

۲۲ دی ۱۳۹۵

میراث سیاسیِ هاشمیِ متاخر

سروش دباغ

عموم انسان‌ها، نه سفید اند و نه سیاه، بلکه خاکستری‌اند و احوال و اطوار گوناگونی را در زندگی خویش تجربه می‌کنند؛ عالم سیاست نیز از این قاعده مستثنی نیست. هاشمی رفسنجانی، سیاست پیشه‌ای از جنس مهدی بازرگان، آیت‌الله منتظری و عزت‌الله سحابی نبود …

۱۲ دی ۱۳۹۵

اصلاح دین یا فراتر از آن؟ محمود صدری، رضا علیجانی، سروش دباغ

۱۲ دی ۱۳۹۵

مرگ من روزی فرا خواهد رسید

سروش دباغ

پوران فرخزاد در هشتاد و سه سالگی روی در نقاب خاک کشید؛ خواهر بزرگتر فروغ که در دهه های اخیر آثار متعددی در حوزه های نقد ادبی، ترجمه، شعر، داستان نویسی و پژوهش دربارۀ زنان منتشر کرده است. پس از فروغ و فریدون، پوران، سومین عضو خانوادۀ تفرشیِ فرخزاد است که در سدۀ کنونی در فضای فرهنگیِ ایران زمین نقش آفرینی کرده است

۰۷ دی ۱۳۹۵

ذات دین؟

سروش دباغ

اشاره. طی سالیانِ اخیر، در برخی از مقالاتم در حوزۀ نواندیشی دینی، با وام کردنِ مفهوم « شباهت خانوادگی»[۱] از فلسفۀ ویتگنشتاین و برکشیدنِ آموزه های نومینالیستی، به نقد تلقیِ ذات گرایانه از دین همت گمارده ام.[۲]  در این میان، خصوصا در ماه های اخیر، با پرسش های ادامه…

۱۱ آذر ۱۳۹۵

نواندیشی دینی، روایت و تاریخمندی

سروش دباغ

چندی پیش مقالۀ «روشنفکری دینی و مسئله شر»، به قلم محمدرضا نیکفر در سایت زمانه منتشر شد. پس از آن، مقالۀ «نواندیشی دینی، متن مقدس و خشونت» را نقد مقالۀ ایشان منتشر کردم. در ادامه، نیکفر مقالۀ «خودِ دین» را در پاسخ به مقالۀ من منتشر کرد. در ادامه…

۲۲ آبان ۱۳۹۵

انتخابات آمریکا و «پیش‌پا‌افتادگی بدی»

سروش دباغ

اقبال بخش قابل توجهی از جامعۀ امریکا به ترامپ را می‌توان با وام‌کردن مفهوم «‌پیش پا افتادگی بدی» یا « ابتذال شر» از هانا آرنت، فیلسوف سیاسیِ برجستۀ قرن بیستم تبیین کرد. او در اثر ماندگارِ «آیشمن در اورشلیم» که براساس مشاهدات خود از جلسات دادگاه آدولف آیشمن در شهر اورشلیم نوشته، توضیح می‌دهد که وقتی «تفرد» و «خودآیینیِ» انسانی به محاق می‌رود و تفکر و تعقل تعطیل می‌شود، برخی از امورِ غریب و بعید که در وهلۀ نخست ناممکن به نظر می‌رسد، امکان‌پذیر می‌گردد و «بدی» به امری پیش پا افتاده و مبتذل…

۱۰ آبان ۱۳۹۵

عبدالکریم سروش در پی عبور از دین نیست

گف‌وگوی انتقادی با سروش دباغ

زیتون-هومان دوراندیش: جریان روشنفکری دینیِ لیبرال، با محوریت آرای دکتر عبدالکریم سروش، اکنون تقریباً سی ساله شده است. سروش اگرچه مرید مولاناست، ولی فردوسی‌وار در این سال‌سی، پی افکنده از عقل کاخی بلند! او با قرائتی عقلانی و انسان‌نواز از دین، ذهنیت بخش قابل توجهی از دینداران جامعۀ ادامه…

۳۰ مهر ۱۳۹۵

در چند و چون تاریخ‌نگاری اسلام

حسن یوسفی اشکوری

اخیرا دوست گرامی جناب آقای دکتر محمدرضا نیکفر در مقام پاسخ بر یک مقاله آقای سروش دباغ، مقاله‌ای با عنوان «خود دین» در سایت رادیو زمانه (مورخ ۱۹ مهرماه ۹۵) انتشار داده و در یکی از پانوشت‌های آن، به نوشته‌ای از من اشاره کرده و رویکرد من به ادامه…

۲۲ مهر ۱۳۹۵

نواندیشی دینی، متن مقدس و خشونت

سروش دباغ

 چندی پیش، مقالۀ « روشنفکری دینی و مسئله شر»، نوشتۀ محمدرضا نیکفر را در سایت «رادیو زمانه» خواندم.[۱]  به نظرم، خطاهای چندی در تحلیل ایشان دربارۀ  حدود و ثغورِ کند وکاوهای روشنفکرانه و دین اندیشانۀ جماعت ِموسوم به نواندیشان دینی و روشنفکران دینی به چشم می خورد. در ادامه…

۲۶ شهریور ۱۳۹۵

دیالوگ در مربع وحی

سروش دباغ

درآمد: اخیرا  دو جلسه مناظره با حجه الاسلام احمد واعظی در باب آراء نواندیشان دینی دربارۀ  مقولۀ وحی و حدود و ثغور امر وحیانی در آراء نواندیشان دینی متاخر برگزار شد. دراین مناظره که  به همت و میزبانی ِ« مدرسه آزاد فکری»، از طریق اسکایپ و در دانشگاه ادامه…

۱۷ شهریور ۱۳۹۵

جای خالی یک خداپرست سوسیالیست

چهل سال از درگذشت دکتر محمد نخشب گذشت

زیتون ـ مرتضی کاظمیان: ۱۸ شهریورماه هم‌زمان است با سالروز درگذشت زنده‌یاد دکتر محمد نخشب، نظریه‌پرداز و کنشگر سیاسی، و از بانیان نهضت خداپرستان سوسیالیست. چهل سال پیش (سال ۱۳۵۵) نخشب در غربت و مهاجرت (آمریکا) چشم بر جهان فروبست. نخشب (متولد ۱۳۰۲) از پرچمداران شاخص چپ ملی ادامه…

۱۷ شهریور ۱۳۹۵

تجربۀ ملال و شکفتگیِ از درون

سروش دباغ

زدودنِ تجربۀ ملال و چشیدنِ« شکوفایی» و «رضایت باطن»، بسان ماهیِ گریزی است که در برکه های از جنس آینه نیز می لغزد و پنهان می شود و به سهولت فراچنگ نمی آید. حتی هنرمندی هم که زندگی اش با خلاقیت و بداعت و طراوت گره خورده، کاملا متصور است که در چنبرۀ ملال گرفتار آید و از این حصار بیرون نیاید.

۰۵ شهریور ۱۳۹۵

واقع‌گرایی و ضد واقع‌گرایی اخلاقی در ویتگنشتاین متأخر

سروش دباغ/ ابوالفضل صبرآمیز

در این مقاله تقسیم‌بندی‌های گوناگون واقع‌گرایی و ضدواقع‌گرایی اخلاقی بررسی می‌شود و دیدگاه ویتگنشتاین متأخر دراین‌باره، با توجه به آموزه‌های وی مطرح می‌شود. به این منظور، پس از شرح کوتاهی از آموزه‌های ویتگنشتاین در کاوش‌های فلسفی، نظرات گوناگون شارحان وی دربارۀ واقع‌گرا یا ضدواقع‌گرای اخلاقی بودنِ ویتگنشتاین بررسی می‌شود. مبحث واقع‌گرایی اخلاقی ارتباط وثیقی با مبحث شناخت‌گرایی و ناشناخت‌گرایی در فرااخلاق دارد، ازاین‌رو، به اختصار به بررسی نظر ویتگنشتاین متأخر دراین‌باره نیز پرداخته شده است. در انتهای مقاله نشان داده می‌شود که واقع‌گرا و یا ضدواقع‌گرا نامیده شدن ویتگنشتاین، ناشی از کاربرد نادرست گرامرِ «واقعیت» است؛ از این‌رو، نمی‌توان وی را در این تقسیم‌بندی جای داد.

۱۷ مرداد ۱۳۹۵

کاشف معدن صبح

سروش دباغ

برخی از درها برای همیشه زنجیر شده و بسته‌اند و کسی که پشت آن‌ها گرفتار آمده، مفری ندارد و محکوم به نشستن و ماندن است؛ اما برخی دیگر از درها را می‌توان گشود و سبک‌بالی و رهایی را چشید و زمزمه کرد.

۰۵ مرداد ۱۳۹۵

هیک،ویتگنشتاین و واقع گرایی دینی

سروش دباغ

خداناباوران برای گزاره های دینی مدلول و مطابَقی قائل نیستند؛ در عین حال ناواقع گرایان دینی برای این گزاره ها معنا، ارزش و اعتبار قائل اند.اختلاف اساسی بین واقع گرایان دینی و ناواقع گرایان دینی در این است که واقع گرایان دینی، زبان دین را ناظر به موجوداتی ورای ذهن و مستقل از ادراک انسان قلمداد می کنند، در حالیکه ناواقع گرایان زبان دین را صرفاً بیانگر احساسات ، نگرش اخلاقی و آرمان های معنوی می دانند

۱۵ تیر ۱۳۹۵

از چه دلتنگ شدی؟

سروش دباغ

عباس کیارستمی «مرگ آگاه» بود و در آثاری نظیر «زندگی و دیگر هیچ» و « طعم گیلاس»، این نوع مواجههٔ با مرگ را به زیبایی به تصویر کشیده است. به نزد او، «زندگی بال و پری دارد با وسعت مرگ» و مرگ «در ذات شب دهکده از صبح سخن می‌گوید» و «مسئول قشنگی پر شاپرک است»؛ مرگی که «با خوشه انگور می‌آید به دهان» و «گاهی ریحان می‌چیند»

۱۲ تیر ۱۳۹۵

شریعتی و فلسفه ورزی امروزین ما

محمدصادق رمضان زاده

درآمد: این نوشته نقدی بر  یادداشت«شریعتی و چالش‌های بی بنیاد» نوشته  سروش دباغ است. دباغ  در این نوشته یادداشتی از  بیژن عبدالکریمی با عنوان « شریعتی و پرسش بنیادین ما » را نقد کرده است. هر دو یادداشت در سایت زیتون منتشر شده اند. مبارک ایامی می‌شود ایام ادامه…