بایگانی

۱۹ مرداد ۱۳۹۷

تاریخ فقه در خدمت حکمرانیِ بی‌مهار: نقدی بر کتاب مدخل علم فقه

فاطمه صادقی

  شکل‌گیری نظام جمهوری اسلامی، مجالی برای طرح بحث از نسبت میان فقه، حکومت و قانون بود. از همان ابتدای انقلاب چنین بحث­­ هایی مطرح شدند که مقتضیات حکومت جدید و طوفان حوادث، آنها را در پیچ تاریخ جا گذاشت. تنها دو دهه بعد و عمدتاً به دلیل ادامه…

۱۲ مرداد ۱۳۹۷

«حکمرانی مطلوب» و نواندیشی دینی متاخر

سروش دباغ

چهل سال از تاسیس حکومت دینیِ  در ایران معاصر می گذرد. نواندیشان دینی با عنایت به تجربه زیسته چهار دهه اخیر، به تفاریق در آثار خود درباره ربط و نسبت میان دیانت و سیاست و حکومت، سخن گفته، آثار و میراث نیکویی از خویش بر جای نهاده اند.[۱] ادامه…

۱۱ مرداد ۱۳۹۷

زهی خورشید در خورشید انوار

علی صنایعی

قرآن پژوه محترم، جناب مهندس عبدالعلی بازرگان، اخیراً در یادداشتی به نقد تئوری رؤیاهای رسولانه پرداخته اند و نکاتی را جهت نشان دادن تناقض این تئوری با نص قرآن بیان فرموده اند [۱]. گرچه صاحب این قلم نکته نوینی در یادداشت اخیر ایشان نسبت به مواضع پیشین، که ادامه…

۰۵ مرداد ۱۳۹۷

دموکراسی، لیبرالیسم و نواندیشی دینی

علی‌رضا علوی‌تبار

دوست گرامی و اندیشمند دکتر آرش نراقی، در گفتار و نوشتاری تحت عنوان «روشنفکری دینی و نقش آن در آینده سیاسی ایران» کوشیده‌اند، صورت‌بندی روشنی از دیدگاه‌های دو تن از نواندیشان دینی برجسته و معاصر ایران (آقایان دکتر عبدالکریم سروش و دکتر محسن کدیور) در مورد حکومت مطلوب ادامه…

۳۱ تیر ۱۳۹۷

معاویه؛ بنیانگذار اشرافیت عربی-اسلامی

حسن یوسفی‌اشکوری

جستارهایی در تاریخ هفتاد سال نخست اسلام – قسمت سی و سوم  درآمد در این جستار مهم‌ترین حادثه بحث‌برانگیز دوران خلافت معاویه بن ابی‌سفیان مورد واکاوی و مناقشه قرار می‌گیرد و آن اتهام بنیانگذاری اشرافیت عربی – اسلامی است. در ذیل همین عنوان موضوع مهم تعیین ولعیهد و ادامه…

۲۷ تیر ۱۳۹۷

موانع فلسفی فهم نظریه رویای رسولانه

احسان ابراهیمی

موانع فلسفی فهم نظریه رویای رسولانه (با نقدی بر نوشته اخیر عبدالعلی بازرگان) هر نظریه‌ایی در علوم انسانی، مبانی فلسفی اعم از وجودشناسیک و معرفت شناسیکی دارد که آن نظریه بر آنها استوار است ولو آگاهانه یا ناآگاهانه. فهم درست و ژرف هر نظریه ایی ممکن نیست جز ادامه…

۲۳ تیر ۱۳۹۷

تکلیم خدا با موسی؛ معارض ماهیت رؤیایی وحی

نیما حق پور

جناب دکتر سروش اخیراً تحت عنوان «زبان رؤیا، زبان حال» از نظریه «محمد؛ راوی رؤیاهای رسولانه» که در سال‌های اخیر مطرح نموده‌اند، مجدداً دفاع کرده‌اند. ایشان در پایان پیشگفتارشان توجه می‌دهند به آیه ۱۶۳ سوره نساء که می‌فرماید: «إنَّا أوْحَیْنا إلَیْکَ کَما أوْحَیْنا إلَى نُوحٍ والنَّبیّینَ مِنْ بَعْدِهِ ادامه…

۱۷ تیر ۱۳۹۷

زبان رؤیا، زبان حال

عبدالکریم سروش

پیشگفتار: دوست مشفق و قرآن پژوه محترم، جناب آقای مهندس عبدالعلی بازرگان، طال عمره و دام فضله، بر سخنان اخیر من در بی‌بی‌سی فارسی در باب قرآن، خرده گرفته‌اند و با استفاده از آیات قرآن  کوشیده‌اند تا سستی و نادرستی آراء مرا نشان دهند. این جهد مشکور، مرا ادامه…

۰۹ تیر ۱۳۹۷

روایات در ترازوی قرآن

سخن بر سر روایی و یا نارواییِ معرفتی شناختی و اخلاقیِ احکامی فقهی است که مبنای قرآنی ندارند و آیاتی در تایید آنها در متن مقدس دیده نمی شود

۰۲ تیر ۱۳۹۷

قرآن؛ کلام الهی یا سخن پیامبر؟

عبدالعلی بازرگان

سخنان اخیر جناب دکتر سروش در برنامه ۳.۵۹ دقیقه‌ای بی‌بی‌سی فارسی، در راستای همان نظریات جدید و بیانی دیگر از سخنان سابق ایشان است که چون در رسانه‌ای با مستمعین میلیونی پخش شده، مخاطبین میلیونی هم یافته و این قلم، همچون دیگران، به خود حق می‌دهد به چند نکته از تعارضاتی که چنین سخنانی با متن قرآن پیدا می‌کند در بندهای زیراشاره نماید:

۲۹ خرداد ۱۳۹۷

تاریخ نگری شریعتی در بوته نقد

حسن یوسفی‌اشکوری

در این نوشتار برآنم که «تاریخ نگری» و «تاریخی نگاری» دکتر علی شریعتی را طرح کنم و در حد لزوم و امکان مورد واکاوی و نقد و بررسی قرار دهم. این نقد و بررسی نه مریدانه است و نه دشمنانه بلکه تلاش بر آن است که نقاط قوت و احیانا ضعف دیدگاه ها و تحلیل های تاریخی نگرانه شریعتی مورد بحث و نقد و بررسی قرار بگیرد.

۲۹ خرداد ۱۳۹۷

چرا به شریعتی نیازمندیم؟

هادی حکیم شفایی

ضرورت بازخوانی و نقدِ میراث فکری گذشته انسان، تنها موجودی است که از خود برای نسل‌هایی که از پی می‌رسند، میراث به جای می‌نهد. تاریخمند بودنِ آدمی، بدون میراث، قابل تصور نیست. ما عملاً و قهراً و به ‌طور مقدر، میراث دار گذشتگان هستیم. فرزند آدمی، چشم در ادامه…

۰۸ خرداد ۱۳۹۷

پیمان‌شکنی آمریکا و انتقال سفارت به بیت‌المقدّس

طرح‌ پیشنهاد شناسائی بیت‌المقدّس به عنوان پایتخت اسرائیل، که تاریخ و جغرافیا و سوابق فلسطین و حقوق فلسطینی‌ها و ملاحظات دیگر ملّت‌ها و جنگ‌هاشان بر سر فلسطین و بیت‌المقدّس و همچنین، به زور و تجاوز کشور شدن اسرائیل را به‌کلّ نادیده اِنگاشته بود؛ بر این اساس که هر ادامه…

۰۴ خرداد ۱۳۹۷

داریوش آشوری: دنیای مدرن، تسلیمِ زبان نشد

موقعیت جهان سومی

زیتون: «موقعیت جهان سومی» عنوان گفتاری بود که داریوش آشوری برای یکی از «سلسله نشست‌های نظری پاریس» برگزید؛ این زبان‌شناس ایرانی، مهمان این دورهمیِ نظری بود که پایان هرماه با حضور جمعی از پژوهشگران و دانشجویان در پاریس برگزار می‌شود. به گزارش «زیتون»، آشوری نخست با اشاره به ادامه…

۳۱ اردیبهشت ۱۳۹۷

پرسش از مشروعیت سیاسی خلافت معاویه

حسن یوسفی‌اشکوری

از آنجا که عموم شیعیان، ضمن دفاع و حمایت از صلح امام حسن، مشروعیت سیاسی خلافت و امارت او را مشروع و مجاز نمی‌‌دانند، از این رو در این جستار در این باب اندکی درنگ و تأمل رواست. دوم «داوطلبانه» بودن صلح و انتقال خلافت به معاویه به دست امام حسن.

۲۸ اردیبهشت ۱۳۹۷

ملکیان، دین‌داری و ذات‌گرایی

گفت‌وگو با سروش دباغ

وقتی کسی در بحث و فحص‌های خودش به تاریخیت چنانکه باید توجهی ندارد و تطور ایده‌ها در طول تاریخ را چندان جدی نمی‌گیرد و مولفه‌ای مثل تعبد را برای یک برساخته اجتماعی در نظر می‌گیرد، که گویی رابطه این‌همانی بین تعبد و دیانت برقرار است، به نظر من چنین کسی ذات‌گراست

۲۶ اردیبهشت ۱۳۹۷

در حصرِ روایت رسمی؛ مستند «قائم مقام» از نمای نزدیک

جهانگیر محمّدنیا

«قائم مقام»، نام مستندی صددقیقه ای از زندگی و زمانه آیت الله منتظری است که طی بیش از سه سال، به همّت یک گروه مستندساز جوان با گرایش سیاسی نزدیک به جریان اصول گرا، تهیه شده است. این مستند، با شعار ارائۀ روایتی بی کم و کاست از ادامه…

۰۸ اردیبهشت ۱۳۹۷

مستند «قائم مقام»، از آغاز تا پایان

مجتبی لطفی

  اول: انتخاب آیت‌اللّه منتظری به جانشینی رهبری • مستند در این باره تنها به نحو کلی به انتخاب آیت‌الله منتظری توسط مجلس خبرگان رهبری اشاره می‌کند، اما نه از فرایند آن، تعداد اعضاء و نه آراء نام می‌برد و این نقطه عطف مهم به درستی تبیین نمی‌شود. ادامه…

۰۴ اردیبهشت ۱۳۹۷

آیا امام حسن با معاویه به خلافت بیعت کرد؟

حسن یوسفی اشکوری

جدای از اصل صلح و واگذاری مقام امامت و خلافت به رقیب، آیا ایشان با معاویه بن ابی‌سفیان به خلافت بیعت کرده است یا نه. طرح این پرسش بدان دلیل است که در این باره برخی تردید کرده و حتی بدان پاسخ داده‌اند. البته در پی آن تحقیقی در باره اتهام مشهور همسرگزینی‌های پیاپی امام حسن و طلاق های فراوان او نیز ارائه خواهد شد.

۰۱ اردیبهشت ۱۳۹۷

اقتصاد ایران و سقوط ارزش پولی کشور

مهدی نوربخش

این روزها شاهد سقوط آزاد ارزش پول ملی کشورمان هستیم بدون آنکه دولت ضعیف آقای روحانی بتواند راهکاری چاره‌ساز ارائه کند. دلائل مختلفی برای این سقوط توسط اقتصاددان‌های کشور عرضه شده است، اما به سه دلیل بیش از دلائل دیگر باید توجه شود. نخست؛ دولت ضعیف دولت در ادامه…

۰۱ اردیبهشت ۱۳۹۷

سالک مدرن و خردورزیِ دلگشای

سروش دباغ

در این جستار برآنم تا با وام کردن مفهوم «خرد» به روایت شاعر و حکیم خراسانیِ قرن چهارم، فردوسی، از ربط و نسبت آن با مفهوم «عشق» در سنت عرفان ایرانی- اسلامی سراغ گرفته، آنرا تقریر نمایم.

۲۷ فروردین ۱۳۹۷

مرگ امر دینی، پایان حیات معنوی

بیژن عبدالکریمی

پایان گشودگی به ساحت قدس مرگ امر دینی، پایان حیات معنوی تأملی بر جایگاه متون مقدس در جهان معاصر دین و زیست دینی همواره یکی از ساحات بنیادین در فرهنگ و تمدن بشری بوده است. لیکن پرسشی که در اینجا کوشیده می‌شود تا درباره آن به اندیشه پرداخته ادامه…

۲۴ فروردین ۱۳۹۷

نتایج رویایی خواندن متنِ مقدس

محسن آرمین، امیر مازیار

زیتون– در واپسین روزهای سال گذشته، انجمن «مباحثات قرآنی» میزگردی را به «نظریه رویاهای رسولانه» اختصاص داد. در این نشست، که ۲۳ اسفند ماه ۹۶ برگزار شد، محسن آرمین و امیر مازیار با حضور جمعی از قرآن‌پژوهان  این نظریه را مورد نقد و بررسی قرار دادند. در سال‌های ادامه…

۲۳ فروردین ۱۳۹۷

تحمیل شریعت و تجربه‌های تاریخی

رضا احمدی

مقدمه «جیرولامو ساوونارولا»، کشیش سرشناس در فلوانس بود. وی در آغاز یک واعظ ساده بود و برای وعظ و خطابه به دهات و شهرها سفر می‌کرد و مردم را به راه خدا دعوت می‌نمود، ریاضت می‌کشید، روزه می‌گرفت و در سفرهای مداومش روی زمین یا در انبارهای علوفه ادامه…

۱۳ فروردین ۱۳۹۷

آیا امام حسن خلافت را به پول فروخت؟

حسن یوسفی اشکوری

آیا حسن بن علی از همان آغاز به جد در اندیشه مقابله نظامی با معاویه بوده است یا استراتژی صلح و سازش را برگزیده بود که قدم به قدم پیش برد؟ پرسش مهم دیگر این است که پیشنهاد دهنده صلح چه کسی بوده؛ امام حسن یا معاویه؟ شروط صلح کدامین بوده و دقیقا بین دو طرف قرارداد چه قول و قرارهایی نهاده شد؟ و بالاخره این که آیا امام حسن با معاویه به خلافت بیعت کرد؟ اصولا این صلح دقیقا و در عمل به چه معنا بود؟ آیا این اقدام صرفا به معنای کناره‌گیری و ترک جنگ بوده و یا صلح و بیعت با معاویه به طور ضمنی و ایجابی متضمن مشروعیت بخشیدن سیاسی به طرف مقابل نیز بوده است؟

۲۸ اسفند ۱۳۹۶

ابن خلدون و اسکیزوفرنی فرهنگی متفکّران ایرانی: موردِ سیّدجواد طباطبایی

حسن محدثی گیلوایی

 (به‌مناسبت ۱۷ مارس / ۲۶ اسفند / سال‌روز وفات ابن خلدون) مقدّمه پیش از این، در مقاله‌‌ای مستقل، کتاب ابن خلدون و علوم اجتماعی: گفتار در شرایط امتناع علوم اجتماعی در تمدن اسلامی (طباطبایی، ۱۳۹۰) را از نظر نگارشی مورد نقد قرار داده‌ام (محدّثی، ۱۳۹۵). در این مقاله ادامه…

۲۲ اسفند ۱۳۹۶

یاد ایام؛ خاطراتی از معین‌فر

مهدی ممکن

هنگامی‌که پروردگار ابراهیم را به کلمات بیازمود و او آنها را به اتمام رسانید پروردگار گفت: تو را برای مردم پیشوا قرار دادم. ابراهیم گفت: و ذریه‌ی من؟ پروردگار گفت: ستمگران را چنین عهدی نرسد. در نهم آذرماه گذشته، زنده‌یاد طاهر احمدزاده، و سپس در دی‌ماه گذشته، حسین ادامه…

۱۲ اسفند ۱۳۹۶

پاس‌داشت میراث سرمایه‌های ملی

عبدالعلی بازرگان

گفته شده است که ما «ملت زنده کش مرده‌پرستی هستیم» و ضرورت دارد در «جامعه‌شناسی نخبه‌کشی» تامل کنیم. شک نیست غلو و گزافه‌گویی در باره درگذشتگان کاری بی‌حاصل است، اما آباد نگه‌داشتن مزرعه و خرمنی که گذشتگان احداث کردند و بهره بردن از محصول تجربه و تداوم تولیدات آنها شرط دوام و بقای یک ملت است.

۰۸ اسفند ۱۳۹۶

خطی زشت است که به آب زر نبشته است

عبدالکریم سروش

یکم: چنین می‌نماید که از دکتر رضا داوری اردکانی، دعوتی به عمل آمده است تا در «نشست علم دینی» شرکت کند و داوری عذر آورده است که نه خود بدان‌جا می رود، نه کسی را می‌تواند بفرستد، چرا که «این بحث سی سال است که به نتیجه نرسیده ادامه…

۰۷ اسفند ۱۳۹۶

ابهام‌زدایی از صلح امام حسن با معاویه

حسن یوسفی اشکوری

یکی از مبهم‌ترین فرازهای تاریخ هفتاد سال نخست اسلام، فراز مربوط به صلح امام حسن با معاویه‌بن ابی‌سفیان است که در سال ۴۱ هجرت اتفاق افتاد. چنان که می‌دانیم پس از احراز خلافت به وسیله علی بن ابی‌طالب در سال ۳۵ هجری، معاویه تنها امیر بازمانده از عصر خلفای پیشین (عمر و عثمان) بود که در آغاز، به دلایلی که در جستارهای قبلی بدان‌ها اشارت رفت، از بیعت و به رسمیت شناختن خلافت علی تن زد و پس از چندی با خلیفه رسمی و مشروع مسلمانان به نبرد برخاست و بانی جنگ خونین و پر تلفات صفین شد. در پی رخداد مهم حکمیت، معاویه مدعی خلافت شد و در شام عملا خلافت را بر عهده گرفت و پیکر واحد خلافت اسلامی به دو بخش عمده تقسیم شد. تکاپوهای امام علی برای تسلیم معاویه متمرد به جایی نرسید.